بازنمایی تصویری مقاومت کاربران ایرانی در برابر ساختار تحریم (مطالعه موردی: واکنش تصویری کاربران فضای مجازی به تحریم تیم فوتبال ایران توسط نایک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اعظم راودراد 1
سید احمد عسکری 2
1 استاد گروه ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران (نویسنده مسئول)/
2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات دانشگاه تهران
10.22034/jcsc.2023.101983.1819
چکیده
این نوشتار با اتخاذ «رویکرد مخاطب فعال» و با بکارگیری «نظریه مقاومت مصرف کننده»، دریافت تصویری کاربران ایرانی از نظام گفتمانی تحریم را مطالعه می کند. پرسشی که این پژوهش دنبال می کند این است که کاربران ایرانی چگونه با زبان تصویر به تحریم تیم فوتبال ایران توسط شرکت نایک در جام جهانی 2018 واکنش نشان دادند و به خوانشی غیرمرجّح از نظم گفتمانی نظام تحریم پرداختند؟ نظام تحریم، نظامی مبتنی بر هژمونی گفتمانی است که گستره نفوذ و تاثیر آن، ورای حوزه‌های نظامی، امنیتی، سیاسی و مقولاتی مانند فناوری‌های هسته‌ای، به عرصه‌های زیست فرهنگی و اجتماعی شهروندان نیز سرایت کرده است و با سیاسی‌سازی بخش‌های مختلف زندگی اعضای جامعه، وجوه هویت‌بخش و همبسته‌ساز اجتماعی مانند ورزش و سلامت را نیز متاثر ساخته است. پژوهش به روش نشانه شناسی تصویری با اولویت دادن به عوامل غیرزبانی در به تصویر کشیدن ایدئولوژی تحریم، به مشاهده کاربران در اینستاگرام، توییتر و سایر شبکه های اجتماعی می پردازد و با تحلیل نشانه شناختی تصاویر فضای مجازی به این نتیجه دست یافت که ورود تحریم به گسترده زیست فرهنگی- اجتماعی شهروندان نوعی نظم و انضباط جدید گفتمانی و «خشونت نمادینی» است که سعی دارد زندگی شهروندان را به ابژه قدرت تبدیل کند. در جریان تحریم، قدرت و مقاومت و هژمونی و ضدهژمونی همزمان عمل می کند به گونه ای که کاربران ایرانی با توسل به مازادنشانه شناختی و از مسیر «مقاومت نشانه شناسی» به رمزگشایی متضاد و خوانش غیرمرجّح و با «مقاومت گریز» به لذت ناشی از فراغتی کردن امر سیاسی دست می یابند.

کلیدواژه‌ها

  • اشمیت، جان.، سرنی، پائولا.، کاتز کلودیو.، و کوفاس، جون. (1396). امپریالیسم در قرن بیست و یکم. ترجمه داوود جلیلی. تهران: نشر گل‌آذین.
  • اکسفورد، بری.، و هاگینز، ریچارد. (1387). رسانه­های جدید و سیاست. ترجمه بابک ذربیگی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • اینگلیس، فرد. (1377). نظریه رسانه­ها. ترجمه محمود حقیقت کاشانی. تهران: مرکز تحقیقات صداوسیما.
  • آسابرگر، آرتور. (1379). روش­های تحلیل رسانه­ها. ترجمه پرویز اجلالی. تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
  • آلتوسر، لویی. (۱۳۸7). ایدئولوژی و سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت. ترجمه‌ روزبه صدر آرا. تهران: نشر چشمه.
  • آلن، گراهام. (1385). رولان بارت. ترجمه پیام یزدانجو. تهران: نشر مرکز.
  • پاینده، حسین. (1385). قرائتی نقادانه از آگهی­های تجاری در تلویزیون. تهران: نشر روزنگار.
  • دانسی، مارسل. (1387). نشانه شناسی رسانه‌ها. ترجمه گودرز میرانی و بهزاد دوران. تهران: نشر چاپار.
  • راودراد، اعظم.، و آقایی، عاطفه. (1396). ارزیابی نمایش بیماری اچ آی وی/ ایدز در سینما و تلویزیون ایران از دیدگاه صاحبنظران حوزه ارتباطات سلامت. بررسی مسائل اجتماعی ایران، 8(2)، 171-189. doi: 10.22059/ijsp.2018.65058
  • روجک، کریس. (1390). مطالعات فرهنگی. ترجمه پرویز علوی. تهران: نشر ثانیه.
  • ضمیران، محمد. (1382). درآمدی بر نشانه­شناسی هنر. تهران: نشر قصه.
  • عرب یار محمدی، جواد. (1395). اقتصاد سیاسی تحریم. تهران: نشر فرهنگ صبا.
  • فوکو، میشل. (1384). اراده به دانستن. ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده. تهران: نشر نی.
  • فیسک، جان. (1388). درآمدی بر مطالعات ارتباطی. ترجمه مهدی غبرایی. چاپ دوم. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
  • لون، یوست ون. (1391). تکنولوژی رسانه­ای از منظر انتقادی. ترجمه احد علیقلیان. چاپ سوم، تهران: نشر همشهری.

مصلی نژاد، عباس. (1394). چندجانبه‌گرایی نامتوازن در سیاستگذاری تحریم اقتصادی ایران. فصلنامه سیاست، 45(3), 801-824. doi: 10.22059/jpq.2015.55588

  • مهرداد، هرمز. (1380). نظریات و مفاهیم ارتباط‌جمعی. تهران: نشر فاران.
  • مهدی زاده، سید محمد. (1391). نظریه‌های رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. تهران: نشر همشهری.
  • نای، جوزف. (1393). آینده قدرت. ترجمه احمد عزیزی. تهران: نشر نی.
  • نفیو، ریچارد. (1397). هنر تحریم‌ها: نگاهی از درون میدان. گروه مترجمان. تهران. مرکز پژوهش‌های مجلس.
  • نگری، آنتونیو.، و هارت، مایکل. (1384). امپراتوری. ترجمه رضا نجف زاده. تهران: قصیده‌سرا.
  • ولیزاده، اکبر. (1390). رهیافت­ها و نظریه­های کارایی تحریم در اقتصاد سیاسی بین‌المللی. فصلنامه سیاست، 41(1)، 349-365.

  •  

     

    • Allen, Graham.(2006).Roland Barthes. (Yazdanjo payam trans). Tehran: markaz Publication. (In Persian)
    • Althusser, Louis.(2008).Ideology and ideological structures of the government. (Rozbeh Sadr Ara trans). Tehran: Cheshme Publication. (In Persian)
    • Arab Yar Mohammadi, Javad.(2016).The political economy of sanctions.Tehran: Farhang Saba (In Persian)
    • Asaberger, Arthur.(2000).Media analysis methods. (Parviz Ajjali trans). Tehran: Media Studies and Research Center. (In Persian)
    • Bloor, Michael; Wood, Fiona. (2006). keywords in Qualitative Methods: A Vocabulary of Research concepts. UK:
    • Dancy, Marcel. (2008). Media semiotics. (Gudarz Mirani and Behzad Douran trans). Tehran: Chapar Publication. (In Persian)
    • Drezner, Daniel W. (2011). Sanctions Sometimes Smart: Targeted Sanctions in Theory and Practice. International Studies Review. Volume 13. Issue 1, 96 –108.
    • Farrall, Jeremy. Matam. (2007). United Nations Sanctions and the Rule of Law. UK: Cambridge University.
    • Fayazmanesh, Sasan. (2008). The United States and Iran: Sanctions. wars and the policy of dual containment. UK: Routledge.
    • Fisk, John.(2009).An introduction to communication studies. (Mehdi Ghabraey Trans). second edition. Tehran: Bureau of Media Studies and planing. (In Persian)
    • Foucault, Michel. (1980). Power/Knowledge. Edited by Colin Gordon. New York: Pantheon Books.
    • Foucault, Michel. (2005). Will to Know. (Niko Sarkhosh and Afshin Jahandideh trans). Tehran: Ney Publication. (In Persian)
    • Howells, Richard; Negreiros, Joaquim. (2013). Visual Culture. UK: polity
    • Gramsci, Antonio. (1971). Selections from the Prison Notebooks of Antonio Gramsci, Translated by Quentin Hoare and Geoffrey Nowell Smith. UK: ElecBook.
    • Hufbauer, Gary Clyde; Schott, Jeffrey J; Elliot, Kimberly Ann. (1990). Economic Sanctions Reconsidered: History and current policy. Second Edition. Washington: Institute for International Economics (U.S).
    • Inglis, Fred.(1998).Media theory. (Mahmoud Haghighat Kashani trans). Tehran: Broadcasting Research Center. (In Persian)
    • Lon, Yost Van.(2011).Media technology from a critical perspective. (Ahad Aliqlian Trans). Third edition, Tehran: Hamshahri Publication. (In Persian)
    • Mehrdad, Hormuz.(1380).Theories and concepts of mass communication. Tehran: Faran (In Persian(
    • Mehdizadeh, Seyyed Mohammad.(2011).Media Theories: Common Thoughts and Critical Perspectives. Tehran: Hamshahri Publishing. (In Persian)
    • Mirzoeff, Nicholas .(2009). An Introduction to Visual Culture. New York: Routledge.
    • Schmidt, John., Serney, Paula., Katz, Claudio., and Kofas, Jon. (2016). Imperialism in the Twenty-First Century. (Dawood Jalili trans). Tehran: Golazin Publication. (In Persian)
    • Oxford, Barry, and Huggins, Richard. (2008). New media and politics. (Babak Zarbeyghi trans). Tehran: Research Institute of Cultural and Social Studies. (In Persian)
    • Payandeh, Hossein.(2006).A critical reading of commercials on television. Tehran: Roznegar Publication. (In Persian)
    • Rawdrad, Azam., and Aghaei, Atefeh.(2016).Evaluation of the presentation of HIV/AIDS disease in Iranian cinema and television from the perspective of experts in the field of health communication.Iranian Social Issues Review, 8(2), 171-189. doi: 10.22059/ijsp.2018.65058 . (In Persian)
    • Rojack, Chris.(2011).cultural studies. (Parviz Alavi Trans). Tehran: sanieh Publication. (In Persian)
    • Torbat, Akbar. (2005). Impacts of the US Trade and Financial Sanctions on Iran.The World Economy. Volume28. Issue3, 407-434.
    • Mossalanejad, Abbas.(2014).Unbalanced Multilateralism in Policymaking of Iran’s Economic Sanction.Politics Quarterly, 45(3), 801-824. doi: 10.22059/jpq.2015.55588 (In Persian)
    • Negri, Antonio., and Hart, Michael.(1384).Empire. ( Reza Najafzadeh). Tehran: Qaseidesera Publication. (In Persian).
    • Nephew, Richard. (2018). The Art of Sanctions: A View from the Field (Center on Global Energy Policy Series). New York: Columbia University Press.
    • Nephew, Richard.(2018).The Art of Sanctions: A View from the Field.Group of translators.Tehran: Majlis Research Center. (In Persian)
    • Valizadeh, Akbar.(1390).Approaches and theories of sanctions effectiveness in international political economy. Politics Quarterly, 41(1), 349-365. (In Persian)
    • Nye, Joseph.(2013). The future of power. (Ahmed Azizi Trans). Tehran: Ney (In Persian)
    • Zamiran, Mohammad.(2003).An introduction to the semiotics of art.Tehran: Qeseh (In Persian)
مطالعات فرهنگی و ارتباطات
دوره 19، شماره 71
تابستان 1402
صفحه 11-35