سیاست تثبیت معنای زن در منازعات جنسیتی معاصر: تحلیل گفتمانی از مستند “ ? What Is a Woman”

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
10.22034/jcsc.2026.2080979.2899
چکیده
بازنمایی هویت زن در رسانه‌های معاصر، عرصه‌ای برای منازعات گفتمانی و تثبیت معناست. این پژوهش با هدف واکاوی سازوکارهای سیاسی تعریف «زن» در مستند« «What Is a Woman?و با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف انجام شده است. پرسش اصلی این است که مستند چگونه با استفاده از ابزارهای زبانی و روایی، تعریف زیستی را به عنوان تنها حقیقت مشروع بازتولید می‌کند. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مدل سه ‌بعدی فرکلاف است که تحلیل متن، کنش گفتمانی و کنش اجتماعی را در چارچوب نظریات هال، فوکو و لاکلائو و موفه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مستند از طریق سه سطح تحلیلی عمل می‌کند: در سطح مفصل ‌بندی معنایی، با استفاده از ساختارهای کلامی قطعی و استعاره‌های بصری، دال شناور زن را به واقعیتی بیولوژیک قفل می‌کند. در سطح رژیم حقیقت، با ایجاد سلسله ‌مراتب معرفتی و ائتلاف میان علم زیست ‌پزشکی و سنت‌، تجربه‌ی زیسته‌ی زنان ترنس را طرد و به عنوان «توهم» یا «تهدید» بازنمایی می‌سازد. در سطح طبیعی ‌سازی، با تقلیل منازعات به «عقل سلیم»، ماهیت این تعریف را پنهان کرده و آن را به یک امر بدیهی تبدیل می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد که مستند نه صرفاً یک اثر مستند نگارانه، بلکه ابزاری فعال برای بازآرایی میدان مشروعیت گفتاری است که در آن، گفتمان زیست‌گرا با پنهان ‌سازی ایدئولوژی خود، نظم جنسیتی دوگانه را در برابر سیالیت هویتی مدرن تثبیت می‌کند. این تحلیل به درک عمیق‌تری از نحوه شکل‌گیری و بازتولید معانی توسط ابزارهای رسانه‌ای در زمینه هویت‌های جنسیتی کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405