برساخت اجتماعی بهنجاری: نقدی جامعه‌شناختی بر فرآیند تغییرات DSM در پرونده هم‌جنس‌گرایی

تغییر جایگاه هم‌جنس‌گرایی در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM)، یکی از تحولات مهم در تاریخ طبقه‌بندی روان‌پزشکی معاصر است که در سال ۱۹۷۳ با حذف این مقوله از فهرست اختلالات DSM-II وارد مرحله‌ای جدید شد. پژوهش حاضر با هدف بازسازی و تبیین تاریخی-جامعه‌شناختی این تحول و بررسی عوامل و سازوکارهای مؤثر در آن انجام شده است. پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد تاریخی-اسنادی و با استفاده از تحلیل تاریخی-گفتمانی با حساسیت تبارشناختی انجام شد. داده‌ها شامل نسخه‌هایDSM، اسناد و مواضع حرفه‌ای انجمن روان‌پزشکی آمریکا، مقالات علمی و حرفه‌ای و منابع تاریخی و تحلیلی مرتبط بود که به‌صورت هدفمند انتخاب و در چند مرحله شامل بازسازی تاریخی تغییر طبقه‌بندی، بررسی مناقشات علمی و حرفه‌ای، تحلیل تحولات اجتماعی و کنشگری و بررسی سازوکارهای نهادی تصمیم‌گیری تحلیل شدند.

یافته‌ها نشان داد که تغییر جایگاه هم‌جنس‌گرایی در DSMرا نمی‌توان با یک علت منفرد توضیح داد. تحول شواهد پژوهشی و مناقشات نظری، مبانی آسیب‌شناختی طبقه‌بندی پیشین را به چالش کشید؛ همزمان، تحولات اجتماعی و فرهنگی و کنشگری سازمان‌یافته، زمینه بازاندیشی در این طبقه‌بندی را تقویت کردند و مناقشات درون‌حرفه‌ای و سازوکارهای نهادی، این تحولات را به تصمیم رسمی تبدیل کردند. همچنین، بازتعریف این مقوله پس از ۱۹۷۳ فرایندی تدریجی بود. نتایج نشان می‌دهد مقولات تشخیصی در تعامل میان دانش تخصصی، معیارهای حرفه‌ای، زمینه اجتماعی و فرهنگی و نهادهای تولید و اعتباربخشی دانش شکل می‌گیرند و بازتعریف می‌شوند. این یافته به معنای نفی مبانی تجربی روان‌پزشکی یا تقلیل تشخیص به توافق اجتماعی نیست، بلکه بر ضرورت فهم تاریخی و زمینه‌مند فرایندهای طبقه‌بندی تأکید دارد.