تحلیل گفتمان مطالب «برجام» در کانال های سیاسی تلگرام؛ مورد مطالعه: مقایسه دولت دوم روحانی و دولت رئیسی

این پژوهش نشان می‌دهد که دو گفتمان مسلط جامعه سیاسی ایران، یعنی گفتمان رئیسی (رئیسی–جلیلی) و گفتمان روحانی (روحانی–ظریف)، بازنمایی‌هایی کاملاً متفاوتی از برجام و پیامدهای آن ارائه می‌دهند. این تفاوت‌ها فقط در محتوای پیام‌ها نیست، بلکه در لحن، کلیدواژه‌ها و شیو‌ه‌های بازنمایی در شبکه اجتماعی تلگرام نیز نمود آشکاری دارند.

گفتمان رئیسی، برجام را نمادی از ناکامی اقتصادی، عبور از خطوط قرمز و ابزاری برای نفوذ دشمن می‌داند؛ این رویکرد، برآمده از بدبینی تاریخی به غرب و مبتنی بر مفاهیمی چون «مبارزه» و «میدان» است؛ موافقان برجام نیز در این چارچوب به‌عنوان «غرب‌زده» معرفی می‌شوند. تمرکز اصلی این گفتمان بر حفظ استقلال و هویت ملی در برابر نفوذ خارجی است.

در مقابل، گفتمان روحانی، برجام را نتیجه‌ای از دیپلماسی عقلانی و ابزاری برای «کاهش تنش» و «گشایش اقتصادی» قلمداد می‌کند. شکست‌های پس از برجام به بدعهدی آمریکا و کارشکنی‌های داخلی نسبت داده می‌شوند، اما اصل تعامل و گفت‌وگو همچنان به‌عنوان راه‌حل حفظ می‌شود. طرفداران روحانی بر ضرورت عقلانیت و پیوند آن با منافع ملی تأکید می‌ورزند.

با وجود تفاوت‌های بنیادین، هر دو گفتمان از تلگرام به‌عنوان ابزاری مؤثر برای ساخت واقعیت رسانه‌ای، تثبیت مناسبات قدرت، و بسیج افکار عمومی بهره می‌برند. متون رسانه‌ای این فضا غالباً گزارش صرف نیستند، بلکه تفسیری ایدئولوژیک را از داده‌ها ارائه می‌کنند. در نتیجه، «روایت‌ها» در این زمینه، به رقابتی بر سر معنای واقعی برجام بدل شده‌اند.