تحلیل انتقادی گفتمان متن استعفای دکتر ظریف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران
2 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران
10.22034/jcsc.2026.2091773.2949
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی گفتمان متن استعفای دکتر محمدجواد ظریف (منتشر شده در ۱۳ اسفند ۱۴۰۳) بر اساس چارچوب نظری و روش‌شناختی نورمن فرکلاف انجام شده است. این مطالعه در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین به واکاوی متن می‌پردازد. در سطح توصیف، تحلیل مؤلفه‌های زبانی نشان‌ می‌دهد نویسنده با تکرار اول‌شخص برای نمایش مسئولیت‌پذیری، افعال خدمت‌محور برای خود و صفات مثبت برای مردم، تصویری اخلاقی و مسئولیت‌پذیر از خویش می‌سازد. در سطح تفسیر، نتایج نشان می‌دهد که متن با بهره‌گیری از استراتژی «فاعل‌زدایی»، عوامل اصلی «استعفا» را مبهم باقی گذاشته تا از تقابل مستقیم سیاسی پرهیز کند، در حالی که با بازتعریف نقش قوه قضائیه از «آمر» به «توصیه‌گر»، کنش استعفا را داوطلبانه و عقلانی جلوه می‌دهد. در نهایت، در سطح تبیین، مقاله به این نتیجه می‌رسد که این گفتمان ضمن تلاش برای حفظ نظم موجود و مهار بحران، با جایگزینی منابع مشروعیت (خدا و مردم)، نوعی هزینه نمادین را به ساختار قدرت تحمیل می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات