دیالوگ با هوش مصنوعی: تأملی فلسفی در تعامل انسان با سامانه‌های مکالمه‌محور

این مقاله با رویکردی فلسفی، امکان تحقق دیالوگ با سامانه‌های مکالمه‌محور مبتنی بر هوش مصنوعی را بررسی می‌کند. این مقاله پرسش از امکان دیالوگ میانِ انسان و ماشین را در ساحتِ وجودی و اگزیستانسیل جست‌وجو می‌کند اما برای مشاهده و ارزیابیِ انحا تعامل میان انسان و ماشین ناگزیر به اختصار انحا تعامل را برمی‌شمارد. برای نیل به این مقصود، چارچوب تحلیلی بر اساس آرا فیلسوفان دیالوگ برای ارزیابی گفت‌وگو با هوش مصنوعی ارائه می‌شود که در سطح زبانی، با تکیه بر نظریات کنش گفتاری و اصول همکاری در فلسفه زبان تحلیلی، استدلال می‌شود که این سامانه‌ها علی‌رغم تولید زبان پیچیده، فاقد قصدیت‌اند و در سطحِ وجودی، نشان داده می‌شود که فقدان بدن‌مندی و تجربه زیسته، امکان “فهم” و “حضور اصیل” را با تردید مواجه می‌سازد. تحلیل تجربی تعامل کاربران با ChatGPT سه سطح تعامل را شناسایی می‌کند: ابزاری، شبه‌دیالوگ و مرزی .این سطوح نشان می‌دهند که اگرچه سامانه‌های هوشمند توانایی شبیه‌سازی فرم زبانی دیالوگ را دارند، اما هنوز با تحقق دیالوگ فاصله دارند. در پایان، با الهام از فلسفۀ گادامر و ویتگنشتاین دربارۀ مفهوم "میان‌بودگی" و "مرز" مرز میان هوش انسانی و مصنوعی به‌مثابه ساختاری سیال و زمینه‌مند بازخوانی می‌شود. در نهایت، این پژوهش دیالوگ با هوش مصنوعی را نه مسئله‌ای صرفاً فنی، بلکه چالشی فلسفی، اخلاقی و زبانی می‌داند که مستلزم بازتعریفِ [یا دیالوگ میانِ] مفاهیم بنیادین در این سامانه ها و نظریات دیالوگ است.

واژگان کلیدی: دیالوگ، هوش مصنوعی، سامانه‌های مکالمه‌محور، فهم، حضور، درمیان‌بودگی