گونه‌شناسی و مطالعۀ تحول مفهوم قهرمان در فیلم‌های سینمایی چهار دهۀ اخیر ایران (1360-1400)

در پژوهش حاضر سعی شده است تا با استفاده از رویکرد بازتاب در جامعه‌شناسی سینما، تحولات مفهوم قهرمان در سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی و در بازه زمانی سال‌های1360 تا1400مورد تحلیل قرار گیرد. این رویکرد، فیلم‌های سینمایی را منبع مهمی برای شناخت یک جامعه و درک روابط سیاسی و اجتماعی حاکم بر آن می‌داند. روش تحقیق این مطالعه کیفی است و فیلم‌های منتخب با بهره‌گیری از تکنیک تحلیل روایت و بر اساس الگوی دوازده‌مرحله‌ای سفر قهرمان کریستوفر ووگلر تحلیل شده‌اند؛ همچنین مطالعۀ اسنادی برای توصیف شرایط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی هر دهه پس از انقلاب به‌کار گرفته شده است. از همین رو در هر دهه پنج فیلم پرفروش و در مجموع بیست فیلم سینمایی که بیشترین قرابت را با هدف این تحقیق داشته، انتخاب شدند. از جمله مهم‌ترین یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان به این اشاره کرد که، قهرمان در سینمای ایران پس از انقلاب، متناسب با تحولات سیاسی و اجتماعی هر دهه دگرگون شده است. قهرمان دهه‌های شصت و هفتاد بیشتر فعال، اخلاق‌محور، جمع‌گرا و متعهد به ارزش‌های انسانی است؛ اما در دهه‌های هشتاد و نود به شخصیتی درون‌گرا، تنها و گرفتار بحران‌های هویتی، اجتماعی و اخلاقی تبدیل می‌شود. همچنین تعارض‌های شخصیت قهرمان از مواجهه با دشمن بیرونی، به رویارویی با بحران‌های ساختاری، خشونت اجتماعی و ابهام‌های ارزشی تغییر یافته است.