شهروند-فرودست و معنای رأی دادن: تحلیل تجربه‌ی زیسته‌ی زنان محله‌ی جوادیه بجنورد در انتخابات ۱۴۰۳

این پژوهش با هدف کاوش تجربه‌ی زیسته‌ی زنان فرودست از مشارکت در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ ایران، بر اساس روش‌ پدیدارشناسی تفسیری مکس ون منن انجام شده است. میدان پژوهش محله‌ی جوادیه‌ی شهر بجنورد است؛ فضایی اجتماعی که زنان ساکن آن در موقعیتی چندوجهی از فرودستی جنسیتی، طبقاتی، فرهنگی و مکانی قرار دارند. پرسش محوری پژوهش این است که «مشارکت انتخاباتی برای این زنان چه معنا و تجربه‌ای دارد و در چه افق زیسته‌ای شکل می‌گیرد؟»

پژوهش با اتکا به چشم‌اندازی نظری تلفیقی از مطالعات فرودستان (با تأکید بر مفهوم «فرودست» در اندیشه‌ی گایاتری اسپیواک) و نظریه‌ی «ماتریس سلطه» پاتریشیا هیل کالینز صورت گرفته است. داده‌ها از طریق ۱۳ مصاحبه‌ی نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفتند.

یافته‌ها نشان می‌دهد که تجربه‌ی مشارکت انتخاباتی در میان زنان مورد مطالعه، اغلب درون ساختارهای سلطه و نظم مسلط معنا می‌یابد و کمتر بر عاملیت سیاسی خودآگاه یا انتخاب انتقادی استوار است. مشارکت در این سطح، بیشتر تداوم‌بخش روابط نابرابر قدرت است تا ابزاری برای دگرگونی آن.

در نهایت، با اتکا به مفهوم «شهروند-فرودست»، پژوهش به شکاف میان صورت‌بندی رسمی مشارکت سیاسی و تجربه‌ی زیسته‌ی گروه‌های حاشیه‌نشین می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که مفاهیمی چون «مشارکت سیاسی» و «دموکراسی» در بسترهای فرودستی، واجد معانی متفاوت و زمینه‌مند هستند. این یافته‌ها ضرورت بازاندیشی در مفاهیم متعارف دموکراسی و توجه به زیست‌جهان گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده را برجسته می‌کند.