تبیین وضعیت فرهنگ دانشگاهی در دانشگاههای ایران براساس مصاحبه نیمه ساختار یافته با صاحبنظران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آموزش عالی/دانشگاه شهید بهشتی
2 عضو هیات علمی گروه آموزش عالی/دانشگاه شهید بهشتی
3 عضو هیات علمی /مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور
4 عضو هیات علمی/دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین وضعیت فرهنگ دانشگاهی در دانشگاههای ایران با رویکرد کیفی انجام گردید. داده های مورد نیاز از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 14 نفر از صاحبنظران آموزش عالی جمع آوری گردید. کدگذاری باز و محوری روی داده های مصاحبه انجام شد و از روش تحلیل مضمون استفاده گردید. داده های بدست آمده با توجه به سوالات مصاحبه در شش محور درک افراد از فرهنگ دانشگاه، مولفه های فرهنگ دانشگاه و توصیف وضعیت آنها، عوامل درونی و بیرونی موثر بر فرهنگ دانشگاه، پیامدهای فرهنگ دانشگاه، و راه حل های مطرح شده ارائه شد. هنجارهای علمی، ارتباطات، برخورداری از ویژگیهای انسان دانشگاهی، رفتارهای دانشگاهی، استقلال دانشگاهی، زندگی در محیط دانشگاه و اخلاق دانشگاهی به عنوان مولفه های فرهنگ دانشگاهی ذکر شد در خصوص مولفه های دانشگاهی، تصویر مطلوبی ارائه نمی شود و در نهایت اعطای استقلال به دانشگاه، مهندسی در فرهنگ دانشگاهی و توسعه اجتماعات علمی و .. به عنوان راهکار مطرح می شود. نتایج این تحقیق برای سیاستگذاری در خصوص فرهنگ دانشگاهی قابل استفاده است.

کلیدواژه‌ها


 
ابراهیمی، روناک؛ عدلی، فریبا؛ و مهران، گلنار (1394). نقش فرهنگ دانشگاهی بر دانش‌آفرینی از دیدگاه صاحب‌نظران نظام آموزش عالی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، (1)21، 151-127.
احمدی، غلامعلی؛ پسندیده، جواد؛ دهقان‌زاده، احمد (1394). فرهنگ دانشگاهی و تغییرات آن در ایران. نشریه مطالعات آموزشی، (1)4، 34-22.
امیری، علی‌نقی؛ زارعی متین، حسن؛ و ذوالفقارزاده، محمدمهدی (1389). پیچیدگی‌های فرهنگ و گونه شناسی مطالعات آن در آموزش عالی. راهبرد فرهنگ، 10، 39-7.
ذاکرصالحی، غلامرضا؛ نظریان، زهرا (1393). جایگاه فرهنگ دانشگاهی و الزامات نهادی علم در زندگی دانشجویی. فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، (3)1، 69-33.
ذوالفقارزاده، محمدمهدی؛ امیری، علی‌نقی؛ و زارعی متین، حسن (1390). کشف «فرهنگ دانشگاه»: واکاوی نظری و گونه‌شناختی مطالعات فرهنگ دانشگاهی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(1)، 97-45.
رفیع پور، فرامرز. (1381). موانع رشد علمی ایران و راه‌حل‌های آن. تهران: شرکت سهامی انتشار.
صباغیان، زهرا. (1388). فرهنگ دانشگاهی: یک چهارچوب پژوهشی. در م. یمنی دوزی، رویکردها و چشم‌اندازهای نو در آموزش عالی (ص. 94-65). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
طائفی، علی (1378). فرهنگ علمی-پژوهشی ایران: بررسی قابلیت‌ها و تنگناها. فصلنامه سیاست علمی و پژوهشی رهیافت، 21، 47-53.
فاضلی، نعمت‌الله (1387). فرهنگ و دانشگاه (منظرهای انسان‌شناسی و مطالعات فرهنگی). تهران: ثالث.
فاضلی، نعمت‌الله (1382) بررسی تطبیقی فرهنگ دانشگاهی ایران و بریتانیا: مطالعه‌ای انسان‌شناختی در علل ناکارآمدی آموزش دانشگاهی در ایران. نامه انسان‌شناسی، (3)1، 132-93.
فلیک، اوه (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی؛ ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
فراستخواه، مقصود (1386) بررسی جایگاه و سازوکارهای اخلاقیات حرفه گری علمی در نظام تضمین کیفیت آموزش عالی. فصلنامه اخلاق در علم و فناوری، ش 1.
فراستخواه، مقصود (1388). دانشگاه ایرانی و مسأله کیفیت: جستارگشایی برای نظام تضمین کیفیت آموزش عالی ایران بر اساس بررسی تطبیقی 16 کشور جهان. تهران: انتشارات آگاه.
فراستخواه، مقصود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تأکید بر نظریه بر پایه. تهران: انتشارات آگاه.
فراستخواه، مقصود (1395). تحولات نوپدید در فرهنگ دانشگاه و فضای کلاس و تأثیر آن بر تدریس: تأملی در نسل‌های پنج‌گانه دانشجو و استاد. فصلنامه علمی پژوهشی تدریس پژوهی، 4(2)، 29-1.
قاضی طباطبائی، محمود؛ و ودادهیر، ابوعلی (1377). بررسی عوامل مؤثر بر پیروی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های ایران از هنجارها و ضد هنجارهای علم. دانشگاه تبریز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
قانعی راد، محمدامین؛ ملکی، امیر و محمدی، زهرا (1393). مطالعه دگرگونی فرهنگی در سه نسل دانشگاهی: مطالعه موردی اساتید علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران. مجله جامعه‌شناسی ایران، 1، 64-30.
مرجائی، سیدهادی (1390). عوامل مؤثر بر درونی شدن هنجارهای دانشگاهی و حرفه‌ای در اجتماع علمی ایران مطالعه موردی دانشجویان دکتری دانشگاه تهران. رساله منتشرنشده دوره دکتری رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران، ایران.
محسنی تبریزی، علیرضا؛ قاضی طباطبایی، محمود؛ و مرجائی، سیدهادی (1389). تأثیر مسائل و چالش‌های محیط علمی بر جامعه‌پذیری دانشگاهی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 55، 67-45.
موحد، سعید و عطاران، محمد (1389). واکاوی هنجارهای مؤثر بر انتخاب استاد راهنما در حوزه‌های محض (علوم ریاضی) و میان‌رشته‌ای (علوم تربیتی): یک مطالعه پدیدارشناختی. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 4، 121-95.
مهدیه، عارفه؛ همتی، رضا؛ و ودادهیر، ابوعلی (1395). فرآیند جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجویان دکتری: مورد دانشگاه اصفهان. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، (1)22، 73-45
Ahmadi, Gholamali; Pasandideh, Javad; & Dehghanzadeh, Ahmad (2015). University Culture and Its Changes in Iran. Journal of Educational Studies, 4(1), 22-34. (In Persian)
Amiri, Alinaghi; Zarei Matin, Hassan; & Zolfagharzadeh, Mohammad Mehdi (2010). The Complexities of Culture and Its Typology in Higher Education Studies. Strategy for Culture, 10, 7-39. (In Persian)
Cortazzi, M. and Jin, L. (1997). Communication for learning across cultures. In McNemara and R. Harris (eds.), Overseas Students in Higher Education. London: Routledge, pp.76-90.
Cullity, M. (2007) ”Academic culture that Enthus or Intimidates MatureAge Commencers”,AARE 2007 International education research conference: fremantle: papers collection 7
Dehing, W. Jochems & L. Baartman (2013). The Development of Engineering Students Professional Identity During Workplace. Engineering Education, Vol 8, PP;42-64.
Ebrahimi, Ronak; Adli, Fariba; & Mehran, Golnar (2015). The Role of University Culture on Knowledge Creation from the Perspective of Higher Education Experts. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 21(1), 127-151. (In Persian)
Farasatkhah, Maghsoud (2007). The Position and Mechanisms of Professional Ethics in the Quality Assurance System of Higher Education. Quarterly Journal of Ethics in Science and Technology, 1. (In Persian)
Farasatkhah, Maghsoud (2009). The Iranian University and the Issue of Quality: An Exploration for the Quality Assurance System of Iranian Higher Education Based on a Comparative Study of 16 Countries. Tehran: Agah Publishing. (In Persian)
Farasatkhah, Maghsoud (2016). Emerging Developments in University Culture and Classroom Environment and Their Impact on Teaching: Reflections on the Five Generations of Students and Professors. Quarterly Journal of Teaching Research, 4(2), 1-29. (In Persian)
Farasatkhah, Maghsoud (2016). Qualitative Research Methods in Social Sciences with an Emphasis on Grounded Theory. Tehran: Agah Publishing. (In Persian)
Fazeli, Nematollah (2003). A Comparative Study of University Culture in Iran and Britain: An Anthropological Study on the Causes of Inefficiency in University Education in Iran. Anthropology Letter, 1(3), 93-132. (In Persian)
Fazeli, Nematollah (2008). Culture and University (Anthropological and Cultural Studies Perspectives). Tehran: Sales. (In Persian)
Flick, Uwe (2008). An Introduction to Qualitative Research; Translated by Hadi Jalili. Tehran: Ney Publishing. (In Persian)
Ghaneeirad, Mohammad Amin; Maleki, Amir; & Mohammadi, Zahra (2014). A Study of Cultural Transformation in Three Academic Generations: A Case Study of Social Science Professors at Tehran Universities. Iranian Journal of Sociology, 1, 30-64. (In Persian)
Ghazi Tabatabai, Mahmoud; & Vaddadhir, Abuali (1998). Factors Affecting Graduate Students'' Adherence to Norms and Counter-Norms of Science in Iranian Universities. Master''s Thesis, University of Tabriz. (In Persian)
Mahdieh, Arefeh; Hemmati, Reza; & Vaddadhir, Abuali (2016). The Process of Academic Socialization of PhD Students: A Case Study of the University of Isfahan. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 22(1), 45-73. (In Persian)
Marjaei, Seyed Hadi (2011). Factors Influencing the Internalization of Academic and Professional Norms in Iran''s Scientific Community – A Case Study of PhD Students at the University of Tehran. Unpublished Doctoral Dissertation in Sociology, University of Tehran, Iran. (In Persian)
Maxwell, J. (2004). Qualitative research design: an interactive approaches. London: Sage publications.
Mohseni Tabrizi, Alireza; Ghazi Tabatabai, Mahmoud; & Marjaei, Seyed Hadi (2010). The Impact of Scientific Environment Issues and Challenges on Academic Socialization. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 55, 45-67. (In Persian)
Movahed, Saeed; & Attaran, Mohammad (2010). Analyzing Norms Influencing the Selection of Advisors in Pure (Mathematics) and Interdisciplinary (Educational Sciences) Fields: A Phenomenological Study. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 4, 95-121. (In Persian)
Rafipour, Faramarz (2002). Barriers to Scientific Growth in Iran and Their Solutions. Tehran: Sahami Publishing Company. (In Persian)
Sabaghian, Zahra (2009). University Culture: A Research Framework. In M. Yamani Doozi, New Approaches and Perspectives in Higher Education (pp. 65-94). Tehran: Institute for Cultural and Social Studies. (In Persian)
Shen, X. & Tian, X. (2012). Academic culture and campus culture of universities. Higher education studies, 2(2), 61-65.
Simplico, J. (2012). The university culture. Education, 336-340.
Taifi, Ali (1999). Scientific-Research Culture in Iran: Examining Capabilities and Constraints. Quarterly Journal of Scientific and Research Policy Approach, 21, 47-53. (In Persian)
Ylijoki, O. H. (2005). Academic nostalgia: a narrative approach to academic life. Human relations, 58, 555-576.
Zakersalehi, Gholamreza; & Nazarian, Zahra (2014). The Position of University Culture and Institutional Requirements of Science in Student Life. Quarterly Journal of Sociology of Social Institutions, 1(3), 33-69. (In Persian)
Zolfagharzadeh, Mohammad Mehdi; Amiri, Alinaghi; & Zarei Matin, Hassan (2011). Discovering "University Culture": A Theoretical and Typological Analysis of University Culture Studies. Strategic Management Thought, 5(1), 45-97. (In Persian)