بررسی نشانه شناختی راهپیمایی اربعین بر مبنای الگوی پیرس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان
چکیده
راهپیمایی اربعین به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تجمعات مسلمانان از منظرهای مختلف اجتماعی، فرهنگی و..قابل بررسی است. یکی از مهم‌ترین روش‌های علمی و بینارشته‌ای برای تفسیر این آیین سنتی، بررسی نشانه شناختی رمزگان مندرج در کیفیت برگزاری آن است. چارلز سندرس پیرس در بررسی نشانه‌ها الگویی دو وجهی از شناخت رمزگان ارائه داده که می‌توان به جنبه‌های زیبایی شناسی و تحلیلی و تفسیری آن‌ها پی برد. این الگو از سه نوع نشانه بهره می‌گیرد. نشانه‌های نمادین، نشانه‌های شمایلی و نشانه‌های نمایه‌ای. این سه نوع نشانه در متون به شکل مجزا یا به صورت مجموعه‌ای از نشانه‌ها در تقابل‌های دوگانه نشان داده می‌شوند. در این پژوهش بر مبنای الگوی نشانه شناسی پیرس روابط عناصر کیفی مراسم راهپیمایی اربعین برای تولید معنا در نظام نشانه‌ای فرهنگی و اجتماعی بررسی شده است. بر اساس نتایج به دست آمده نشانه‌های اولیه در این آیین معنوی بر دلالت‌های ثانویه و ضمنی نظیر ارزش‌های عاطفی و اجتماعی و..ارجاع می‌دهند. در این پژوهش مجموعه رمزگان بازنمایی شده برای نشان دادن سطوح دلالت‌های ایدئولوژیک و رمزگان اجتماعی از سفرنامه‌ای به نام «درنگی در نجف» استخراج شده است. پس از آن تقابل‌های نشانه‌ای به همراه تفسیر آن در شش عنوان شامل تنوع ارادت، همذات پنداری، شیوه‌های عزاداری، موکب و میراث، شیوه عزاداری خلوت و جلوت و زنان نشان داده شد.

کلیدواژه‌ها


 
ایگلتون، تری.(1386). پیش درآمدی بر نظریه‌های ادبی، ترجمه عباس مخبر، تهران: مرکز.
آسا برگر، آرتور.(1380). روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره، ترجمه محمدرضا لیراوی، تهران: سروش.
آقاگل زاده، فردوس.(1385). تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: علمی و فرهنگی.
برتنز، یوهانس ویلم.(1382). نظریه ادبی (مقدمات)، ترجمه فرزان سجودی، تهران: آهنگ دیگر.
بصائری، سلمان و خزایی، محمد.(1392). جلوه­های استعاره در نظام نشانه­ای دیداری پوسترهای عاشورایی، فصلنامه نقد ادبی،س 6 ش.22 صص 65-49
پاینده، حسین.(1397). نظریه و نقد ادبی درسنامه میان‌رشته‌ای (2 ج)، تهران: انتشارات سمت.
جوادی یگانه، محمدرضا و روزخوش، محمد (1398) روایت پیاده‌روی اربعین: روایت مردم‌شناسانه و جامعه‌شناختی از پیاده‌روی اربعین، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات: شهرداری تهران، ‏‫مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
چندلر، دنیل. (1387). مبانی نشانه‏شناسی. ترجمه محمد پارسا. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی و انتشارات سوره مهر.
درودیان، محمدجواد (1397) منظر معنوی رویداد پیاده‌روی اربعین حسینی، مجله منظر، زمستان، شماره 45 صص، 56 تا 65
رضوی‌زاده، ندا.(1396). ادراک و تجربه زیسته زائران پیاده ایرانی در عراق (مورد مطالعه: پیاده‌روی اربعین آذر ۱۳۹۳- عراق) فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، زمستان، دوره ششم - شماره 4 37 صفحه، 595 تا 631
ریما مکاریک، ایرنا.(1393). دانشنامه نظریه ادبی معاصر، ترجمه محمد نبوی و مهران مهاجر، تهران: آگه.
سجودی، فرزان.(1382). نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: نشر قصه.
شراهی، اسماعیل؛ ذوالفقارزاده کرمانی، محمدمهدی.(1398). واکاوی ادراک زائران از رفتار خادمان در اربعین: روایتی مردم شناختی از پدیده عظیم پیاده‌روی اربعین، مجله دین و ارتباطات، بهار و تابستان 1398 شماره 55 صص 115 تا 147
شعیری، حمیدرضا.(1388). از نشانه‌شناسی ساختارگرا تا نشانه معناشناسی گفتمانی، نشریه نقد ادبی، س 2، ش 8، صص 51-32
غفاری هشجین، زاهد؛ آقایی، محمد.(1397). پیاده‌روی اربعین حسینی به‌مثابه جنبش اجتماعی، مجله دانش سیاسی بهار و تابستان، شماره 27 صص 1 تا 21
صادقی، فسایی، سهیلا، شریفی ساعی، محمدحسین (1390) بازنمایی ازدواج در سریال‌های تلویزیونی، تحلیل نشانه شناختی پنج سریال ایرانی، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دوره و شماره: دوره 7، شماره 22، بهار، صص 90-67
صفوی،کوروش.(1383). شکل‌گیری نشانه، در مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی جامعه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.
ضیمران، محمد. (1382). درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر، تهران: نشر قصه
فتوحی، محمود. (1391). سبک‌شناسی، تهران: انتشارات سخن.
فیشر، ارنست.(1386). ضرورت هنر در روند تکامل اجتماع، ترجمه فیروز شیروانلو، تهران: توس.
کلاته عربی، جواد.(1395). درنگی در نجف، تهران:27 بعثت.
کوثری، مسعود.(1386). مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی جامعه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.
گیرو، پیر.(۱۳۸۰). نشانه‌شناسی، ترجمه محمد نبوی. تهران: آگاه.
مارکوزه، هربرت.(1385). بعد زیباشناختی، ترجمه و تألیف داریوش مهرجویی، تهران: هرمس.
مجلسی، محمدباقر. (1403 ق). بحارالانوار، بیروت: دار­الاحیاء التراث العربی.
نظرزاده، رسول.(1384). تن‌پوش آینه، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
نوابخش، مهرداد.(1386). هنر و کیفیت زندگی کاری در جوامع صنعتی، در مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی جامعه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.
وبستر، راجر.(1382). پیش­درآمدی بر مطالعه نظریه ادبی، مترجم الهه دهنوی، تهران: روزنگار.
هال، استوارت.(1386). غرب و بقیه: گفتمان و قدرت. ترجمه محمود متحد. تهران: نشر آگه.
هانت، پیتر.(1386). درک ادبیات کودکان جهان، ترجمه محمود نورمحمدی، تهران: سایه­گستر.
Lakoff, G.& Johnson, M. (1980), Metaphors We Live By, Chicago and London: University of Chicago Press.
 Hawkes, Terence(1992). Structuralism and semiotics. London.Rot ledge.
Pierce.c.s(1931)collected Papers, Harvard university press Cambridge.
Eagleton, Terry. (2007). An Introduction to Literary Theories, translated by Abbas Mokhber, Tehran: Markaz. (In Persian)
Asa Berger, Arthur. (2001). Narrative in Popular Culture, Media, and Everyday Life, translated by Mohammad Reza Liravi, Tehran: Soroush. (In Persian)
Aghagolzadeh, Fardous. (2006). Critical Discourse Analysis, Tehran: Scientific and Cultural. (In Persian)
Bertens, Johannes Willem. (2003). Literary Theory (Basics), translated by Farzan Sajoodi, Tehran: Ahang Digar. (In Persian)
Bosaeiri, Salman  Khazaei, Mohammad. (2013). Manifestations of Metaphor in the Visual Sign System of Ashura Posters, Literary Criticism Quarterly, Vol. 6, No. 22, pp. 49-65. (In Persian)
Payandeh, Hossein. (2018). Literary Theory and Criticism: An Interdisciplinary Textbook (2 Volumes), Tehran: Samt Publications. (In Persian)
Javadi Yeganeh, Mohammad Reza  Roozkhosh, Mohammad. (2019). The Narrative of Arbaeen Pilgrimage: An Anthropological and Sociological Narrative of the Arbaeen Pilgrimage, Tehran: Research Institute for Culture, Art and Communication; Tehran Municipality, Center for Studies and Urban Planning. (In Persian)
Chandler, Daniel. (2008). Basics of Semiotics, translated by Mohammad Parsa, Tehran: Research Institute for Culture and Islamic Art and Sooreh Mehr Publications. (In Persian)
Doroudian, Mohammad Javad. (2018). The Spiritual Perspective of the Arbaeen Pilgrimage Event, Manzar Journal, Winter, No. 45, pp. 56-65. (In Persian)
Razavi Zadeh, Neda. (2017). Perception and Lived Experience of Iranian Pilgrims in Iraq (Case Study: Arbaeen Pilgrimage December 2014 - Iraq), Quarterly Journal of Social Studies and Research in Iran, Winter, Vol. 6 - No. 4, pp. 595-631. (In Persian)
Rimakari, Irna. (2014). Encyclopedia of Contemporary Literary Theory, translated by Mohammad Nabavi and Mehran Mohajer, Tehran: Agah. (In Persian)
Sajoodi, Farzan. (2003). Applied Semiotics, Tehran: Qesseh Publications. (In Persian)
Sharahi, Esmail; Zolfaqarzadeh Kermani, Mohammad Mehdi. (2019). Analyzing Pilgrims' Perception of Servants' Behavior During Arbaeen: An Ethnographic Narrative of the Great Arbaeen Pilgrimage Phenomenon, Journal of Religion and Communication, Spring and Summer 2019, No. 55, pp. 115-147. (In Persian)
Shiri, Hamid Reza. (2009). From Structuralist Semiotics to Discourse Semiotics, Literary Criticism Journal, Vol. 2, No. 8, pp. 32-51. (In Persian)
Ghafari Hashjin, Zahed; Aghaei, Mohammad. (2018). The Arbaeen Pilgrimage as a Social Movement, Political Science Journal, Spring and Summer, No. 27, pp. 1-21. (In Persian)
Sadeghi Fasaei, Soheila; Sharifi Saei, Mohammad Hossein. (2011). Representation of Marriage in Television Series: A Semiotic Analysis of Five Iranian Series, Quarterly Journal of the Iranian Association for Cultural Studies and Communication, Vol. 7, No. 22, Spring, pp. 67-90. (In Persian)
Safavi, Kourosh. (2004). Formation of Sign in the Collection of Articles from the First Symposium on the Sociology of Art, Tehran: Academy of Arts. (In Persian)
Zeymran, Mohammad. (2003). An Introduction to the Semiotics of Art, Tehran: Qesseh Publications. (In Persian)
Fattouhi, Mahmoud. (2012). Stylistics, Tehran: Sokhan Publications. (In Persian)
Fischer, Ernst. (2007). The Necessity of Art in the Evolution of Society, translated by Firouz Shirvanlou, Tehran: Toos. (In Persian)
Kalateh Arabi, Javad. (2016). A Reflection in Najaf, Tehran: 27 Ba'ath. (In Persian)
Kothari, Masoud. (2007). Collection of Articles from the First Symposium on the Sociology of Art, Tehran: Academy of Arts. (In Persian)
Girot, Pierre. (2001). Semiotics, translated by Mohammad Nabavi, Tehran: Agah. (In Persian)
Marcuse, Herbert. (2006). The Aesthetic Dimension, translated and authored by Dariush Mehrjui, Tehran: Hermes. (In Persian)
Majlesi, Mohammad Baqer. (1403 AH). Behar al-Anwar, Beirut: Dar al-Ahyaa al-Turath al-Arabi. (In Persian)
Nazarzadeh, Rasool. (2005). The Mirror Cloak, Tehran: Roshangaran and Women's Studies. (In Persian)