نشانه‌شناسی اجتماعی تصویر مهاجرت در آثار عکاسان ایرانی «مطالعه موردی مجموعه عکس‌های صحنه‌آرایی شده سه عکاس ایرانی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی دانشکده هنر و معماری دانشگاه خوارزمی
چکیده
 موضوع مهاجرت در عکس، چه عکس‌های مردمی و چه در آثار عکاسان حرفه‌ای برخلاف ادبیات کمتر مورد بررسی قرار گرفته است، در این مقاله با رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی تصویر مجموعه عکس‌های صحنه‌آرایی شده سه عکاس ایرانی ( تبریزیان، مرادی و دشتی) بررسی شده است. و بر اساس الگوی استعاره عمیق جرالد زالتمن در تبلیغات که رهیافتی از استعاره‌های مفهومی لیکاف و جانسون در نظریه معاصر استعاره است، بازنمایی مفاهیمی چون وطن، هویت، فرهنگ و ... مورد واکاوی قرار می‌گیرد. سوال اصلی تحقیق اینست که برساخت عکاسان ایرانی از مساله مهاجرت چگونه است؟ و این استعاره‌ها با چه مولفه‌های بصری ترسیم شده است؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد خانه، طبیعت و جاده محوری‌ترین موضوعات بازنمایی شده از مهاجرت است. چهار استعاره عمیق سفر و ظرف، تحول و منبع بیانگر نگاه این عکاسان به موضوع مهاجرت است، در این عکسها استعاره عمیق سفر بیشتر بیانگر سفر درونی و ذهنی فرد مهاجر است، خانه و فضای خانه که بیشتر تهی از روابط خانوادگی مجسم شده است چون ظرفی خاطرات و رویاهای فرد مهاجر را در برمیگیرد. در عکسهای مرادی مهاجرت با تحول بیرونی و درونی نشان داده شده در واقع تحول هویت فرد مهاجر و فرایند شدن به تصویر کشیده شده است. در مجموعه گوهر دشتی نیز طبیعت به عنوان منبعی ازلی جانشین وطن می‌شود. نوع بازنمایی طبیعت به مثابه چشم اندازی متعالی بیانگر آنست که این منبع گنجایش آن را دارد تا فرد مهاجر، خاطرات، روابط، مرگ و زندگی و عشق، مادر را در برگیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
آتشی، لاله، و انوشیروانی، علیرضا. (1391)،  نقد فضای گفتمان استعماری در سفرنامه های زنان غربی، نقد ادبی، 5(20)، 27-48.
آسایش، امید،کاظمی‌پور، عبدالمحمد ، صدیقی، بهرنگ. (1398). سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 15(57)،صص 51- 83.
با شلار، گاستون. 1391، بوطیقای فضا، ترجمه مریم کمالی و محمد شیر بچه، روشنگران و مطالعات زنان.
بوربور، ترانه. (1393). مهاجران و راه‌های گذار از احساس تبعید: بررسی رهیافت‌های نظری، فصلنامه علوم اجتماعی، 21(66)، صص 255-285.
پائولی، لاری، چاپ دوم ( 1399)، صحنه‌آرایی در عکاسی، مترجمان: عسگری، داریوش، عسگری، مریم، تهران: نشر تماشا.
درزی نژاد انسیه، برادران جمیلی لیلا، وطن به مثابه فضایی ترامکانی در گفتمان دیاسپورایی مهجا کهف، نقد زبان و ادبیات خارجی (پژوهشنامه علوم انسانی)، پاییز و زمستان، دوره  14، شماره  19 صص169- 185.
خالقی، زهرا (1397) پایاننامه  کارشناسی ارشد «تاثیر مهاجرت در آثار هنرمندان نقاش ایران»، نقاشی، دانشگاه الزهرا.
فلاح غلامعلی، سجودی فرزان، برامکی سارا. چالش عناصر هویت‌ساز سرزمین مادری و میزبان در فضاهای بیناگفتمانی مهاجرت در رمان‌های ادبیات مهاجرت فارسی، جستارهای زبانی، ۱۳۹۵; ۷ (۵) ، صص۱۹-۴۲.
فرهمندفر، مسعود، ( 1394)، جایگاه آستانه ای فرهنگ: همی بابا و نظریه پسااستعماری، مطالعات انتقادی ادبیات زمستان 1394- شماره 4 ‎صص از 17 – 34. فهیمی، سارا (1397)، «پست کلنیالیسم به مثابه فرضیه تصویری؛ تبیین آثار عکاسانه میترا تبریزیان در گفتمان پسااستعماری» مجله پژوهش در هنر و علوم انسانی آبان 1398، سال چهارم - شماره 20 ، صص از 51 تا 66 .
شجاعی، سپیده (1398) پایاننامه کارشناسی ارشد «بازتاب مهاجرت در شبکه اجتماعی اینستاگرام: تحلیل محتوای صفحات پربازدید ایرانیان مقیم کشورهای غربی»، علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.
لیکاف، جرج؛ جانسون، مارک (1394)، استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم، ترجمۀ هاجر آقاابراهیمی، تهران: علم.
لیوون، تئوون (1395)، آشنایی با نشانه‌شناسی اجتماعی، ترجمۀ محسن نوبخت. چاپ اول، تهران: علمی.
عربستانی، مهرداد، ( 1397)، تمنای رفتن؛ مهاجرت به خارج در میان ذهنیت ایرانی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ ، هنر و ارتباطات
سالنامه مهاجرتی ایران، (1401)، تهران، رصدخانه مهاجرت ایران و پژوهشکده سیاست گذاری دانشگاه شریف.
رضایی، اعظم، اسدی امجد، فاضل. (1401). بررسی دیدگاه هومی بابا و ادوارد سعید دربارۀ هویت ”در هم آمیختۀ“ مهاجر و امکان مقاومت و عاملیت انسانی, پژوهش ادبیات معاصر جهان, 27(1)، صص 274- 300.
زالتمن، جرالد، زالتمن، لیندسی ( 1391)، بازاریابی استعاری، ترجمه محمدعلی شاه حسینی و کمال رحمانی، تهران: انتشارات نگاه دانش.
کامران، افسانه، (1398)، بررسی نشانه‌های غیاب در عکس‌های خانوادگی در ایران، مطالعات فرهنگی و ارتباطات،  15(56)، صص 169- 195.
کامران، افسانه (1392)، پایاننامه دکتری «نشانه‌شناسی دو دهه عکس خانوادگی  در ایران، دهۀ 50 و 80 شمسی»، پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا، دانشگاه هنر.
کرس، گونتر؛ ون لیوون، تئو، 1395 «خوانش تصاویر، دستور طراحی بصری»، ترجمه: سجاد کبگانی، تهران:  انتشارات هنر نو.
ورزنده، امید ؛ سیدرضا ابراهیمی؛ سید محمد کریمی بهبهانی، (1392)، بررسی تطبیقی نقش « فضا و مکان » در پذیرش هویت فراملی در آثار جومپالاهیری و مهرنوش مزارعی از منظر نقد پسا استعماری، فصلنامه تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، دوره 5، شماره 16، صص 309-331.
هال، استوارت، و گراسبرگ، رنس (1397)، پروبلماتیک هویت در مطالعات فرهنگی هویت و جهانی شدن، ترجمۀ سیاوش قلیپور و علیرضا مرادی، پژوهشـگاه فرهنـگ ، هنـر و ارتباطـات ، وزارت فرهنـگ و ارشاداسلامی.
نفیسی، حمید، (1374)، مقاله نوستالژی مهاجر، فصلنامه گفتگو، شماره 11، صص 59-75.
Bhabha, Homi) 1994) The Location of Culture. London: Routledge,
and Hybridity. Oxford: Polity Press.
Arabestani, M. (2018). Desire to leave: Emigration in the Iranian intersubjectivity. Tehran: Research Center for Culture, Arts and Communication. (In Persian)
Arsalani, A., Sakhaei, S., & Zamani, M. (2022). ICT for children: The continuous need for media literacy. Socio-Spatial Studies6(1), 1-11. doi: 10.22034/soc.2022.211944
Asayesh, O., Kazemipur, A. and Sadighi, B. (2020). Migration Aspiration: The Migration Tendency and the Image of the West Among the Iranian Student-Migrants. Cultural Studies & Communication, 15(57), 51-83. doi: 10.22034/jcsc.2020.38265(In Persian)
Atashi L, anoushirvani A. A Critique of the Colonial Discourse in Western Women’s Travelogues. LCQ 2012; 5 (20) :27-48(In Persian)
Bachelard, G. (2012). The poetics of space (M. Kamali & M. Shirbacheh, Trans.). Roshnagaran and Women's Studies.
Barths, R, (1977). Image- Music-Text, Fontana, London.
Borbor, T. (2014). Diaspora and the Possibility of a Move from the Sense of Exile to Emplacement: A Survey of Approaches. Social Sciences, 21(66), 255-285. doi: 10.22054/qjss.2014.728(In Persian)
Brah, Avtar)2005(Cartographies of Diaspora Contesting Identities. New York: Routledge,
Chouliaraki, Lilie and Stolic, Tijana (2017). Rethinking media responsibility in the refugee ‘crisis’: a visual typology of European news. Media, Culture and Society. 39, (8) pp.1162-1177. ISSN: 0163-4437. DOI: 10.1177/0163443717726163
Darzinejad, E. and Baradaran Jamili, L. (2017). The Translocality of Home in Mohja Kahf's Diasporic Discourse. Critical Language and Literary studies, 14(19), 169-186. (In Persian)
Fahemi, S. (2019). Post colonialism as a visual hypothesis: Explaining the photographic works of Mitra Tabrizian in postcolonial discourse. Journal of Art and Humanities Research, 4(20), 51-66. (In Persian)
Fallah G A, sojoodi F, baramaki S. The Challenge of Identity-Makers Elements of Motherland and Host land In Migration Inter- Discourse Spaces in Migration Persian literature Novels. LRR 2016; 7 (5) :19-42(In Persian)
Farahmandfar, M. (2015). The threshold position of culture: Homi Bhabha and postcolonial theory. Critical Literary Studies, (4), 17-34. (In Persian)
Greenwood, Keith & Thomson, T.J. (2020), Framing the migration: A study of news photographs showing people fleeing war and persecution. International Communication Gazette, 82(2), pp. 140-163.
Hall, S., & Grossberg, L. (2018). Stuart Hall and the problematic of identity (S. Qolipour & A. Moradi, Trans.). Research Center for Culture, Arts and Communication.
Iran Annual Migration Yearbook. (2022). Tehran: Iran Migration Observatory and Sharif University Policy Research Institute. (In Persian)
Iran Migration Yearbook. (2022). Tehran: Iran Migration Observatory and Sharif University Policy Research Institute. (In Persian)
Kamran, A. (2013). The semiotics of two decades of family photographs in Iran: The 50s and 80s [Doctoral dissertation, University of Alzahra, Faculty of Art]. (In Persian)
Kamran, A. (2019). The Study of the Signs of Absence in the History of Family Photos of Iran. Cultural Studies & Communication, 15(56), 169-195. (In Persian)
Kędra, Joanna; Sommier, Mélodine (2018), “Children in the visual coverage of the European refugee crisis: A case study of the World Press Photo 2016”, Journal of Applied Journalism & Media Studies, Volume 7, Number 1, 1 March 2018, pp. 37-58(22). DOI:
Kress, G., & Van Leeuwen, T. (2016). Reading images: The grammar of visual design (S. Kabgani, Trans.). Tehran: Honar Nou Publications. (In Persian)
Lakoff, G., & Johnson, M. (2015). Metaphors we live by (H. Aghaebrahimi, Trans.). Tehran: Elmi. (In Persian)
Leeuwen, T. van. (2016). Introducing social semiotics (M. Nobakht, Trans.). (1st ed.). Tehran: Elmi. (In Persian)
Lurie, P. (2020). Acting the part: A history of staged photography (D. Asgari & M. Asgari, Trans. 2nd ed.). Tamasha Press. (In Persian)
Nafisi, H. (1995). Nostalgia of the immigrant. Journal of goftogu, 11, 59-75. (In Persian)
Nilsson, M. (2022). Spaces of Empathy: Visual Strategies in Photojournalistic, Imagery of Migration. Imaginations, 13(2), 181–206.
Nosraty, N., Sakhaei, S., & Rezaei, R. (2021). The impact of social media on mental health: A critical examination. Socio-Spatial Studies5(1), 101-11. doi: 10.22034/soc.2021.212042
Papastergiadis, Nikos., )2000(, The Turbulence of Migration: Globalization, Deterritorialization
Rezaei, A. and Asadi Amjad, F. (2022). Homi Bhabha and Edward Said on the Migrant’s “Hybrid” Identity and the Possibility of Resistance and Human Agency. Research in Contemporary World Literature, 27(1), 274-300. (In Persian)
Shojaei, S. (2019). Reflecting migration in Instagram: Content analysis of popular pages of Iranians residing in Western countries (Master's thesis). Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran. (In Persian)
Van Leeuwen, Theo (2005) Introduction Social Semiotics, New York: Oxford University press
Varzande,Omid,Ebrahimi,Seyed Reza.(2012). Comparative study of transnational identity of migrated Asian women in Jhumpa Lahiri and Mehrnoosh Mazarie's fictions through looking lens of Homi Bhabha. (2021). Journal of Persian Language and Literature, 11, 159-190. (In Persian)
Zaltman, G., & Zaltman, L. (2012). Marketing metaphoria: What deep metaphors reveal about the minds of consumers (M. A. Shah Hosseini & K. Rahmani, Trans.). Tehran: Negah Danesh Publications. (In Persian)
Zamani, M., Nourbakhsh, Y., & Nayebi, H. (2021). Presenting a pattern for promoting social health through social networks (Case study: Instagram social network). New Media Studies7(28), 42-1. doi: 10.22054/nms.2022.63698.1277