بررسی عوامل مداخله نیروهای اجتماعی و سیاسی در توسعه مراکز خرید چندمنظوره تهران با تاکید بر دهه هشتاد و نود شمسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ثریا رستمی 1
محمدصالح شکوهی بیدهندی 2
عباس کاظمی 3
مهنوش شاهین راد 4
1 پژوهشگر دوره دکتری شهرسازی ، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
2 عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت
3 پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم
4 استادیار گروه شهرسازی، دانشگاه خوارزمی، تهران. ایران
10.22034/jcsc.2024.2029938.2749
چکیده
مراکز خرید چندمنظوره در تهران در دو دهه اخیر رشد قابل توجهی داشته اند. تولید این فضاها، بی تاثیر از مداخله نیروهای اجتماعی و سیاسی نبوده است. شرایط حاکم در هر برهه زمانی گاه باعث غلبه نیرویی بر نیروی دیگر در ساخت این مراکز شده است. اینکه چه نوع عواملی باعث مداخله نیروهای اجتماعی و سیاسی در شکل گیری مراکز خرید چندمنظوره تهران شده، هدف از این پژوهش است. روش پژوهش این نوشتار، از نوع کیفی و داده های آن از طریق مصاحبه با خبرگان شهری هم در حوزه آکادمی و هم در حوزه اجرایی با تخصص های شهرسازی و جامعه شناسی و اقتصاد سیاسی جمع آوری شده است که از تکنیک تحلیل تماتیک به تحلیل شرایط حضور این نیروها پرداخته شده است. نتایج نشان می دهد که عواملی همچون بسترسازی و تسهیل گری دولت، بسترسازی و تسهیل گری مدیریت شهری(شهرداری و شورای اسلامی شهر)؛ کنشگران؛ بستر شهری در نوع مداخله این نیروها تاثیرگذار و تاثیر این عوامل، پیامدهایی نیز در پی داشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  •  

    • احمدی، معصومه؛ کاظمی، عباس؛ ریاضی، ابوالحسن (1401). پیامدهای ساخت مال‌ها و مراکز خرید در تهران. فصلنامه علمی جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، شماره دوم، صص 167-147.
    • ایزدپناه، محبوبه.(1397). «کالایی سازی فضای عمومی شهری از منظر منفعت عمومی (مطالعه موردی: مراکز خرید بزرگ مقیاس شهر تهران)»، رساله دکتری رشته شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر تهران.
    • حاتمی نژاد، حسین؛ عبدی، ناصح (1387)؛ اقتصاد سیاسی و فضای شهری، نشریه سیاسی و اقتصادی، شماره 238-237.
    • خزائی، مصطفی. (1401). شهر در پرتو اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی. جهاد دانشگاهی واحد شهید بهشتی.
    • زمانی، بهادر؛ قلعه‌نویی، محمود؛ فاضلی، پریسا. (1397). ارزیابی عمومیت مراکز خرید معاصر، مورد مطالعاتی: مجموعه سیتی سنتر اصفهان. معماری و شهرسازی آمارنشهر، شماره 23، صص 196-185.
    • سفرچی تیل، زین‌العابدین (میثم)(1401)؛ تجاری‌سازی و مصرف‌گرایی، تحول فضا و فرهنگ شهری در ایران، نشر نی، چاپ دوم.
    • فارابی اصل، نیر؛ رفیعیان، مجتبی؛ خطیبی، سیدمحمدرضا. (1400). تبیین روابط قدرت کنشگران در تولید و بازتولید فضاهای شهری در اراضی عباس‌آباد شهر تهران. مطالعات محیطی هفت حصار، شماره 37، سال دهم، 99-120.
    • کاظمی، عباس؛ امیرابراهیمی، مسرت (1402). مگامال‌ها و مجتمع‌های بزرگ تجاری در تهران. مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
    • کاظمی، عباس؛ امیرابراهیمی، مسرت (1398). گونه شناسی مجتمع‌های تجاری در شهر تهران. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال پانزدهم، شماره 56.
    • کشاورزیان، آرنگ. (1398). بازار و دولت در ایران: سیاست در بازار تهران. دنیای اقتصاد (وابسته به شرکت دنیای اقتصاد ایران).
    • لشگری تفرشی، احسان؛ رضایی، محمدرضا و کاویان‌پور، گلشن (1396)؛ تبیین نظری کارکردهای قدرت سیاسی در فضای شهری، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 32، شماره دوم، شماره پیاپی 125، تابستان.
    • مطلبی، مسعود. (1395). بازار سنتی، نهادهای وابسته و ساختار قدرت در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات سیاسی، دوره 9، شماره 34. صص 130-95.
    • موثقی، سید احمد (1385)؛ اقتصاد سیاسی ایران در دوره جمهوری اسلامی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 71، بهار 85.
    • ندرلو، حمید؛ کشیشیان سیرکی، گارینه. (1398). نقش بازار در انتخابات ریاست جمهوری سال 1384 با تأکید بر رهیافت نهادگرایی. مطالعات سیاسی، دوره 11، شماره 43، صص 123-103.
    • نژادبهرام. ز، جلیلی، م. (1399). تبیین مفهوم قدرت شهر و اثرات آن در فرایند توسعه شهر تهران، نشریه معماری و شهرسازی آرمان‌شهر. 33(4): 267-278.
    • نیک‌بین، آسیه. (1399). تبیین گسترش مگامال‌ها و چالش‌های آن در پایداری اجتماعات محلی(مورد مطالعه: منطقه 22 شهر تهران). رساله دکتری رشته شهرسازی. دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی.
    • هاروی، دیوید (1392)؛ شهری شدن سرمایه؛ چرخه دوم انباشت سرمایه در تولید محیط مصنوع، ترجمه: عارف اقوامی مقدم، تهران: نشر دات.

     

    •  
    • Afegbua, S.I.; Adejuwon, K.D.(2012). The Challenges of Leadership and Governance in Africa. Int. J. Acad. Res. Bus. Soc. Sci., 2, 141.
    • Ahmadi, Masoumeh; Kazemi, Abbas; Riazi, Abolhasan (2022). Consequences of Building Malls and Shopping Centers in Tehran. Quarterly Journal of Sociology of Culture and Art, Issue 2, pp. 147-167. (In Persian)
    • Braun Virginia and Clarke Victoria(2021), Thematic analysis: A practical guide, SAGE Publications,. ISBN 978-1-4739-5323-9.
    • Farabi Asl, Niyar; Rafieian, Mojtaba; Khatibi, Seyed Mohammad Reza (2021). Explaining Power Relations Among Actors in the Production and Reproduction of Urban Spaces in Abbasabad Lands, Tehran. Environmental Studies of Haft Hesar Journal, Issue 37, Year 10, pp. 99-120. (In Persian)
    • Harvey, David (2013). The Urbanization of Capital: The Second Cycle of Capital Accumulation in the Production of the Built Environment. Translated by: Aref Aghvami Moghadam, Tehran: Dot Publications. (In Persian)
    • Hataminejad, Hossein; Abdi, Naseh (2008). Political Economy and Urban Space. Political and Economic Journal, Issue 237-238. (In Persian)
    • Henderson- Smith, B(2002), From booth to shop to shopping mall: Continuities in consumer spaces from 1650 2000, A thesis for the degree of Doctor of Philosophy(PhD), Griffith University, Australia. 262P.
    • Hillier, J. (2009). Shadows of Power (Tales of Foresight in Land Use Planning). Translated by Kamal Pouladi, Publisher: Iranian Society of Consulting Engineers.(In Persian)
    • Izadpanah, Mahboubeh (2018). Commodification of Urban Public Space from the Perspective of Public Interest (Case Study: Large-Scale Shopping Centers in Tehran). PhD Dissertation in Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tehran University of Art. (In Persian)
    • Kazemi, Abbas; Amir Ebrahimi, Mosarat (2019). Typology of Commercial Complexes in Tehran. Quarterly Journal of Iranian Association for Cultural and Communication Studies, Year 15, Issue 56. (In Persian)
    • Kazemi, Abbas; Amir Ebrahimi, Mosarat (2023). Megamalls and Large Commercial Complexes in Tehran. Tehran Urban Planning and Research Center. (In Persian)
    • Kazemian, G.R (2004), Defining the Urban Governance and Power Structure with Spatial Organization (Case:Tehran Metropolitan Area), Ph.D. Thesis in Gheography and Urban Planning, Tarbiat Modares University.
    • Keshavarian, Arang(2007), Bazaar and state in Iran: The politics of the Tehran, Marketplace, Cambridge: Cambridge university press.
    • Keshavarzian, Arang (2019). Market and State in Iran: Politics in Tehran's Bazaar. Donya-e Eqtesad Publications. (In Persian)
    • Khazaei, Mostafa (2022). The City in the Light of Political and Social Thought. Shahid Beheshti University, Jihad Daneshgahi Publications. (In Persian)
    • King, N. and Horrocks, C. (2010).Interviews in qualitative research. Sage, London.
    • Lashgari Tafreshi, Ehsan; Rezaei, Mohammad Reza; Kaviyanpour, Golshan (2017). Theoretical Explanation of the Functions of Political Power in Urban Space. Geographical Research Quarterly, Year 32, Issue 2, Serial No. 125, Summer. (In Persian)
    • Laszczkowski, Mateusz(2011). Superplace: Global Connections and Local Politics at the Mega Mall, Astana. Etnofoor. Architecture,volume 23,issu1.pp.85-104
    • Lefebvre, H. (2000). The right to the city. New York Rizzoli: Architecture Culture.
    • Lefebvre, Henri(1991), The Production of Space, Translated by Donald NicholsonSmith, Massachusetts: Blackwell.
    • Madanipour, A.(2003). Public and Private Spaces of the City. London:Routledge.
    • Mitchell, D.(2017). People s’ park again, in the end and ends of the public space. Environment and planning A, economy and space, 49(3),503-518.
    • Motalebi, Masoud (2016). Traditional Bazaar, Dependent Institutions, and Power Structure in the Islamic Republic of Iran. Political Studies Journal, Volume 9, Issue 34, pp. 95-130. (In Persian)
    • Movahedi, Seyed Ahmad (2006). Political Economy of Iran During the Islamic Republic Era. Journal of the Faculty of Law and Political Science, Issue 71, Spring 2006. (In Persian)
    • Naderloo, Hamid; Keshishian Sarki, Garineh (2019). The Role of the Bazaar in the 2005 Presidential Election with an Emphasis on Institutionalist Approach. Political Studies Journal, Volume 11, Issue 43, pp. 103-123. (In Persian)
    • Nejad Bahram, Z.; Jalili, M. (2020). Explaining the Concept of Urban Power and Its Effects on the Development Process of Tehran. Armanshahr Architecture and Urbanism Journal, 33(4): 267-278. (In Persian)
    • Nikbin, Aysa (2020). Explaining the Expansion of Megamalls and Its Challenges in the Sustainability of Local Communities (Case Study: District 22 of Tehran). PhD Dissertation in Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University. (In Persian)
    • Safarchi Til, Zainolabedin (Meysam) (2022). Commercialization and Consumerism: Transformation of Urban Space and Culture in Iran. Nashr-e Nay, Second Edition. (In Persian)
    • Saunders, Mark; Lewis, Philip; Thornhill, Adrian (2009). Research methods for business students. Fifth edition. Harlow: Pearson Education
    • Shenjing He,  George CS Lin(2015). Producing and consuming China’s new urban space: State, market and society. Urban Studies. Vol. 52(15) 2757–2773
    • Udessa, Fraol; Adugna, Dagnachew; Workalemahu, Liku.(2023). Challenges to the Practice of Good Governance in Urban Land Use Planning: The Case of Two Selected Ethiopian Towns. Sustainability, 15, 7248.
    • Weber, M.(2010). The Distribution of Power within the community: Classes,Stande, Parties, Translated by Dagmar Waters, Tony Waters, Elisabeth Hahnke, Maren Lippke.
    • Zamani, Bahador; Ghalenoei, Mahmoud; Fazeli, Parisa (2018). Evaluation of the Publicness of Contemporary Shopping Centers: Case Study: Isfahan City Center Complex. Armanshahr Architecture and Urbanism Journal, Issue 23, pp. 185-196. (In Persian)
مطالعات فرهنگی و ارتباطات
دوره 20، شماره 77
زمستان 1403
صفحه 191-228