حجاب و تقویت دیپلماسی عمومی گفتمان اسلامی؛ مطالعه‌ای از منظر برسازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه علامه طباطبایی ، کارشناسی ارشد روابط بین الملل
2 استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
دیپلماسی عمومی یکی از مهم‌ترین مسائل مربوط به روابط خارجی کشورها و به‌طور‌کلی روابط بین‌الملل است که با توجه نوسعه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی که امروزه فاصله‌های زمانی و مکانی را نیز درنوردیده اند، اهمیت و کارکرد بیشتری یافته است. دیپلماسی عمومی با تاکید بر فرهنگ، مؤلفه‌های غیر مادی و هنجارها، به‌دنبال شکل دادن به هویت‌ها و ذهنیت افراد در دیگر جوامع است. این مؤلفه‌ها مشتمل بر طیف وسیعی از موضوعات و مفاهیم بوده و نمادها و ارزش‌های مذهبی را نیز در بر می‌گیرند. بر این اساس حجاب اسلامی به عنوان نماد و یک هنجار دینی، می‌تواند با تأثیر بر ذهن مخاطبان و بازنمایی تصویری خاص در جوامع، واجد کارکردهای دیپلماسی عمومی برای گفتمان اسلامی باشد. مقاله حاضر به‌دنبال آزمون این پرسش اصلی است که حجاب اسلامی چگونه می‌تواند موجب تقویت دیپلماسی عمومی گفتمان اسلامی شود؟ یافته‌ها حکایت از آن دارد که حجاب اسلامی به واسطه وجه نمادینِ خود، از طریق نماد‌سازیِ غیرکلامی و تصویرسازی مثبت در برابر گفتمان‌های رقیب، موجب تقویت دیپلماسی عمومی گفتمان اسلامی می‌شود. این پژوهش میان رشته‌ای، از نوع کیفی بوده و با استفاده از روش تبیینی با هدف شناسایی حجاب اسلامی به‌عنوان نماد و ابزاری غیرکلامی و بصری، در مسیر نهادینه کردن ارزش‌های فرهنگی گفتمان اسلامی انجام شده و نقش و تأثیر حجاب را به عنوان مقوّم گفتمان اسلامی نشان می‌دهد. چنین کارکردی در ذهن نومسلمانان و غیرمسلمانان جوامع اروپایی قابل ارزیابی و شناسایی بوده و یافته‌های پژوهش مؤیّد همین مدعاست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
الویری، محسن؛ غمامی، سیدمحمدعلی و رضایی شریف آبادی، حسین .(1400). پدیدارشناسی تبلیغ اسلام در آمریکای لاتین با رویکرد ارتباطات میان فرهنگی. دین و ارتباطات، 28(1(پیاپی 59))، ص1-32 JR_JRC-28-59_001 .  .doi: 
اسنو، نا‌نسی، تیلور، فیلیپ.‌ام (۱۳۹۰). مرجع دیپلماسی عمومی، ترجمه‌ی دکتر روح الله طالبی آرانی (چاپ اول)، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
بمانیان، محمدرضا؛ درازگیسو، سدعلی و پایا، سالم. (۱۳۹۲). بررسی تطبیقی کاربرد نماد و نشانه در آثار معماری دوره‌های صفویه و معاصر ایران، نشریه نقش جهان، دوره ۳، شماره ۲، ص۱۳-۲۱.doi: ‎ 20.1001.1.23224991.1392.3.2.6.5
بشیر، حسن، و سعادت پور، حامد (1391). دیپلماسی عمومی و سازمان‌های فراملی مذهبی؛ مورد مطالعه رابطه العالم الاسلامی, دین و ارتباطات، 19(2 (پیاپی 42))،ص181- 21.
JR_JRC-19-42_006 doi:
جوادی یگانه، محمدرضا، و کشفی، سیدعلی. (1386). نظام نشانه‌ها در پوشش، مطالعات راهبردی زنان، 10(38)، ص62-87 .
دانشکده و پژوهشکده اطلاعات و امنیت (۱۳۸۷). دیپلماسی عمومی، ترجمه معاونت پژوهش (چاپ اول)، تهران: دانشکده و پژوهشکده اطلاعات و امنیت.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (۱۳۹۳). فرانظریه‌ی اسلامی روابط الملل (چاپ اول)، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
رسولی ثانی ابادی، الهام (۱۳۹۱). بررسی هویت نظام جمهوری اسلامی ایران از منظر سازه انگاری، فصلنامه علوم سیاسی، سال پانزدهم، شماره ۵۸، ص۱۷۷-۲۰۰. 
زاهدیان، محمدحسین؛ ارحامی، محمدصدرا. (۱۳۹۹). بررسی جایگاه حجاب در حقوق بشر از دیدگاه نظریه جهان شمولی و نسبی‌گرایی، نشریه علمی ـ فرهنگی و تربیتی زنان و خانواده، سال پانزدهم، شماره ۵۲، ص۸۹-۱۰۵. doi: JR_CWFS-15-52_004.
زهروی، رضا،.(۱۳۹۹). مرز اخلاق و حقوق؛ نقدی بر نظریه"نفی ورود حقوق به گستره حجاب، مطالعه تطبیقی اسلام، ایران و اروپا، دوره ۲۰، شماره ۱۱، ۲۷۷-۳۰۱.
سلیمی، حسین، و ربانی خوراسگانی، ضحی. (1392). دیباچه‌ای بر نقش آفرینی و تأثیرگذاری دین در ساختار نظام بین الملل از منظر رویکرد سازه انگاری. مطالعات سیاسی، 5(20)، ص1-27.
شفیعی، زاهدی. (۱۳۹۲). هویت در سازه انگاری و دیپلماسی عمومی؛ مطالعه موردی چین، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال شانزدهم، شماره ۵۹، ص۱۴۹-۱۸۲.
صلیبی، ژانست. (۱۳۹۰). تحلیلی بر سهم ارتباطات غیر کلامی در کنش متقابل اجتماعی، جامعه پژوهشی فرهنگی، سال دوم، شماره ۲، ص۱۰۱-۱۱۹
عمیدی مظاهری، سیدمجید، امامی، نوید (۱۳۹۹). صورت‌بندی مسئله حجاب زن مسلمان در اروپا؛ از هویت اروپایی تا حقوق فرهنگی، نشریه مطالعات جنسیت و خانواده، سال هشتم، شماره ۱، ص۱۱-۳۹. 20.1001.1.25381938.1399.8.1.1.6 doi:
غلامی، علی (۱۳۹۱). مسئله حجاب در غرب ـ بررسی حقوقی جامعه شناختی(چاپ دوم)، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
متقی، ابراهیم، و کاظمی، حجت. (1386). سازه انگاری, هویت, زبان و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. سیاست- مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 37(4)، ص209-237.                 
مشیرزاده، حمیرا. (1383). گفتگوی تمدن‌ها از منظر سازه انگاری. سیاست- مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، -(63)، ص169-201.                           
مشیرزاده، حمیرا. (۱۳۸۳). سازه انگاری به‌عنوان فرانظریه روابط بین‌الملل، فصلنامه سیاست، مجلة دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره ۶۵، ص۱۱۳-۱۴۳.
نای، جوزف (۱۳۸۹). قدرت نرم، ابزار‌های موفقیت در سیاست بین‌الملل، ترجمه سید محسن روحانی و مهدی ذوالفقاری(چاپ سوم)، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
وحیدی، موسی الرضا (۱۳۹۹). نقش تصاویر و روایت‌های داستانی در دیپلماسی عمومی دیجیتال، فصلنامه سیاست خارجی، سال سی و چهارم، شماره ۲، ص۳۹-۶۲.
هادیان، ناصر، و احدی، افسانه. (1388). جایگاه مفهومی دیپلماسی عمومی. روابط خارجی، 1(3)، ص85-117. 20.1001.1.20085419.1388.1.3.4.3 doi
خبرگزاری اسوه تهران، (۱۴۰۱)، بانوان مسلمان جهان را میشناسید؟ مشاهده شده در تاریخ (۳۰/۶/۱۴۰۲)، قابل دسترسی به نشانی: https://www.osveh.org/categories/mwssh-frhngy-qran-w-trt-aswh-thran/akhbar
 
 
Elviri, Mohsen; Ghamami, Seyyed Mohammad Ali and Rezaei Sharifabadi, Hossein (1400). Phenomenology of the propagation of Islam in Latin America with the approach of intercultural communication. Religion and Communication, 28(1 (series 59)), pp. doi 1-32 JR_JRC-28-59_001)In persian(
Snow, Nancy, Taylor, Philip M. (2019). Public Diplomacy Reference, translated by Dr. Ruhollah Talebi Arani (first edition), Tehran: Imam Sadegh University Press.
Bamanian, Mohammadreza; Darzgisu, Sed Ali and Paya, Salem. (1392). A comparative study of the use of symbols and signs in the architectural works of the Safavid and contemporary periods of Iran, Naqsh Jahan Publication, Volume 3, Number 2, pp. 13-21. doi:
20.1001.1.23224991.1392.3.2.)In persian(
Bashir, Hassan, and Saadatpour, Hamed (1391). public diplomacy and transnational religious organizations; The study of the relationship between Al-Alam al-Islami, Religion and Communication, 19(2 (42)), pp. doi:21-181. JR_JRC-19-42_006) In persian(
Javadi Yeganeh, Mohammad Reza, and Kashfi, Seyyed Ali. (1386). The system of signs in the cover. Women's Strategic Studies, 10(38), pp. 62-87.)In persian(
Faculty and Research Institute of Information and Security (2008). Public Diplomacy, translated by the Vice-Chancellor of Research (first edition), Tehran: Faculty and Research Institute of Information and Security.)In persian(
Dehghani Firouzabadi, Seyed Jalal (2013). Islamic meta-theory of international relations (first edition), Tehran: Allameh Tabatabai University Press.)In persian(
Rasouli Thani Abadi, Elham (2019). Investigating the identity of the Islamic Republic of Iran from a structural perspective, Political Science Quarterly, 15th year, number 58, pp. 200-177. magiran.com/p1168484)In persian(
Zahdian, Mohammad Hossein; arhami, Mohammad Sadra. (2019). Investigating the place of hijab in human rights from the perspective of universalism and relativism theory, scientific-cultural and educational journal of women and family, 15th year, number 52, pp. 105-89. doi: JR_CWFS-15-52_004)In persian(
Salimi, Hossein, and Rabbani Khorasgani, Zohi. (2012). An introduction to the role and influence of religion in the structure of the international system from the perspective of the constructivist approach. Political Studies, 5(20), pp. 1-27.)In persian(
Shafiei, Zahedi (2012). Identity in constructivism and public diplomacy; A case study of China, Strategic Studies Quarterly, Year 16, No. 59, pp. 149-182.) In persian(
Karabi, Jeanest (2019). An analysis on the contribution of non-verbal communication in social interaction, Cultural Research Society, second year, number 2, pp.101-119)In persian(
Omidi Mazaheri, Syed Jamid Emami, Navid (2019). Formulation of Muslim women's hijab issue in Europe; From European identity to cultural rights, Journal of Gender and Family Studies, Year 8, Number 1, pp. 11-39. doi:20.1001.1.25381938.1399.8.1.1.6 ) In persian(
Gholami, Ali (2019). Hijab issue in the West - Sociological legal review (2nd edition), Tehran: Imam Sadegh University Press.) In persian(
Motaghi, Ibrahim, and Kazemi, Hojat. (1386). Constructivism, identity, language and foreign policy of the Islamic Republic of Iran. Politics - Journal of Faculty of Law and Political Sciences, 37(4), pp. 209-237.) In persian(
Moshirzadeh, Hamira. (1383). The dialogue of civilizations from the perspective of constructivism. Politics - Journal of Faculty of Law and Political Sciences, - (63), pp. 169-201 )In persian(
Moshirzadeh, Homeira. (1383). Constructivism as a meta-theory of international relations, Policy Quarterly, Journal of the Faculty of Law and Political Science, No. 65, pp. 113-143.) In persian (
Nye, Joseph (1389). Soft power, tools of success in international politics, translated by Seyyed Mohsen Rouhani and Mehdi Zulfiqari (3rd edition), Tehran: Imam Sadegh University Press.
Vahidi, Musa Al-Reza (2019). The role of images and narratives in DJ public diplomacy Tal, Foreign Policy Quarterly, year 34, number 2, pp. 62-39. ) In persian(
Hadian, Naser, and Ahadi, Afsanah. (1388). The conceptual position of public diplomacy. Foreign Relations, 1(3), pp. 117-85. doi.20.1001.1.20085419.1388.1.3.4.3 ) In persian(