بازنمایی مادر شوهر در سریال‌های دو دهه اول پس از پیروزی انقلاب اسلامی؛ تحلیل نشانه شناسی سریال‌های پُر بیننده «پائیز صحرا» و «پدر سالار»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مدیریت رسانه، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران،
2 دکترای مدیریت رسانه، استادیار گروه مدیریت رسانه، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
3 دکترای مدیریت رسانه، دانشیار گروه مدیریت رسانه، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
چکیده
یکی از راه های شناخت و درک هنجارهای هر جامعه، رجوع به بازتاب آنها در رسانه هاست. البته تصاویر قالبی و کلیشه ای که رسانه‌ها از افراد، گروه‌ها، نقش‌های اجتماعی، جوامع و فرهنگ‌ها ارائه می‌دهند؛ نحوة برخورد و رفتار مخاطبان با این افراد و گروه‌ها را در موقعیت‌های واقعی و رخ به رخ تحت تأثیر قرار می‌دهند. در این پژوهش بر اساس مدل سلبی و کاودری و با استفاده از روش نشانه شناسی به نحوة بازنمایی یکی از نقش های مادری یعنی «مادرشوهر» در دو سریال خانوادگی و پُربیننده پخش شده در دو دهه اوّل بعد از انقلاب یعنی «پائیز صحرا» و «پدر سالار» که به صورت هدفمند انتخاب شده‌اند؛ پرداخته شد. نتایج بررسی ها نشان داد که تلویزیون در این دو سریال، رویکرد متفاوتی در به تصویر کشیدن مادر شوهر اتخاذ کرده است. در سریال اول، مادرشوهر فردی متمدن و شهری با جایگاه بالای اجتماعی و کاملاً کلیشه‌ای و با صفات منفی چون مستبد، خودخواه، فتنه‌انگیز، خشن، عصبی، بدعنق و عبوس، بدگو و بد زبان، پر توقع، بهانه جو، ظالم، تفرقه‌انداز، سلطه گر و آزاردهنده و منفور بازنمایی شده است. در حالی که در سریال دوم، تلاش شده با اتخاذ رویکرد ضد کلیشه‌ای، تصویری متفاوت ارائه شود. به طوری که مادرشوهر فردی متواضع و فروتن، خوشبین، آرام و مهربان، متبسّم و گشاده رو، قانع و کم توقع، مؤدب و خوش زبان، با احساس و با عطوفت و واقع‌گرا و در نهایت محبوب به تصویر کشیده شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
اعزازی، شهلا. (1373). خانواده و تلویزیون، چاپ اول، گناباد: مرندیز.
احمدی، ثریا؛ عقیلی، سیدوحید، مهدی­زاده طالشی، سیدمحمد؛ مظفری، افسانه. (1394). «رسانه و برسازی هویت جنسیتی زنان؛ مطالعه موردی بازنمایی هویت جنسیتی زنان در سریا­ل­های (زمانه) و (تکیه بر باد)»، فصلنامه پژوهش­های ارتباطی، 22، 81، صص 56-35.
بروجردی­علوی، مهدخت؛ مهدی­زاده­طالشی، سیدمحمد؛ شاکری­نژاد، محسن. (1398). «بازنمایی زنان چادری در سریال­های تلویزیونی ایران»، فصلنامه علمی رسانه­های دیداری و شنیداری، 13، 29، صص 207-183.
پیرحیاتی، نادر. (1373). چگونگی ارائة شخصیت زن در برنامه­های تلویزیون از نگاه مردم تهران، (پژوهش)، مرکز تحقیقات صداوسیما.
چندلر، دانیل. (1397). مبانی نشانه­شناسی. ترجمة: مهدی پارسا، چاپ ششم، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
رضایی­بایندر، محمدرضا. (1386). «بازنمایی بیماری روانی و افراد مبتلا به اختلالات روانی در رسانه­ها»، فصلنامه پژوهش و سنجش، 15، 50، صص 45-31.
سعدی‌پور (بیابانگرد)، اسماعیل؛ علی‌پور، احمد. (1386). «تحلیل محتوای سریال‌های تلویزیونی ایرانی از نظر روش‌های تربیتی»، فصلنامه پژوهش­های ارتباطی، 14، 51، صص 136-107.
سلبی، کیت؛ کاودری، ران. (1380). راهنمای بررسی تلویزیون، ترجمة: علی عامری مهابادی، چاپ اول، تهران: سروش.
فرجی، سجاد؛ گیویان، عبدالله؛ فاضلی، نعمت­الله. (1392). «بازنمایی زندگی روزمرة جوانان در سریال فاصله­ها»، فصلنامه جامعه­پژوهی فرهنگی، 4، 4، صص 138-105.
فهیمی‌فر، علی‌اصغر. (1383). «تصویر زن در آینه هنر مردسالار»، فصلنامه پژوهش­های ارتباطی، 11، 38، صص 5-2.
قاسمی، فاطمه. (1371). تصویر زن در سریال تلویزیونی چراغ خانه (پژوهش)، مرکز تحقیقات صداوسیما.
قاسمی، فاطمه و قره­شیخلو، فاطمه. (1377). تحلیل محتوای سریال به سوی افتخار (پژوهش)، مرکز تحقیقات صداوسیما.
قندهاریون، عذرا؛ رستمی، محبوبه. (1396). بازنمایی کلیشه و ضد کلیشه زن؛ کاوشی در دنیای تبلیغات تلویزیون با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، فصلنامه راهبرد فرهنگ، 10، 38، صص 206-185.
کریمی‌فرد، علیار؛ کیا، علی­اصغر. (1383). «سیمای رسانه‌ای زن با تکیه‌بر مطالعه موردی خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش­های ارتباطی، 11، 38، صص 50-21.
کیا، علی­اصغر؛ لطفی، کیوان. (1391). «بازنمایی الگوهای سبک زندگی در سریال­های تلویزیونی، فصلنامه رسانه، 23، 3، صص 107-89.
گونتر، بری. (1384). روش­های تحقیق رسانه­ای؛ اندازه­گیری مخاطبان، واکنش­ها و تأثیر. ترجمة: مینو نیکو، چاپ اول، تهران: سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، اداره­کل پژوهش­های سیما.
گیویان، عبدالله؛ سروی زرگر، محمد. (1388). «بازنمایی ایران در سینمای هالیوود»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی. 2، 8، صص 177-147.
لیندلف، تامس؛ تیلور، برایان. (1392). روش­های تحقیق کیفی در علوم ارتباطات، ترجمة: عبدالله گیویان، چاپ دوم، تهران: همشهری.
مفاخر، زهرا. (1384). درآمدی بر مفاهیم و اصطلاحات برنامه­سازی سیما «چشم­اندازی بر واژگان تخصصی تلویزیون». تهران: صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، دفتر تشکیلات و سیستم­های معاونت تحقیقات و برنامه­ریزی.
مهدی­زاده طالشی، سیدمحمد. (1387). رسانه­ها و بازنمایی، چاپ اول، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه­ها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
میرساردو، طاهره؛ صداقت، مستوره. (1386). «مقایسة نقش و منزلت زنان و مردان در سریال‌های تلویزیونی»، فصلنامه پژوهش­های ارتباطی، 14، 51، صص 57-29.
نیشابوری، اختر. (1377). تحلیل محتوای سریال وکلای جوان (پژوهش)، مرکز تحقیقات صداوسیما.
هرمزی­زاده، محمدعلی؛ صلواتیان، سیاوش و قاسمی­تبار، سیدهادی. (1397). «بازنمایی روابط خانوادگی در فصل چهارگانه مجموعة تلویزیونی پایتخت»، فصلنامه خانواده پژوهی، 14، 53، صص 22-7.
هرمزی­زاده، محمدعلی؛ فلاح برندق، مهدی. (1393). «نشانه­شناسی سریال­های پربیننده با تأکید بر مقوله اخلاق: مطالعه موردی (سریال پایتخت)»، فصلنامه رادیوتلویزیون، 10، 23، صص 64-31.
 
 
Bretl & Cantor. (1988). The Portrayals of men and women in U.S television commercials: A recent content analysis trends over 15 years.
Cortese, A. J. (2008). Provocateur: Images of Women and Minorities in Advertising. New York: Rowman & Littlefield.
Craig, S. (1992). The effect of television day part on gender portrayals in television commercials: A content analysis.
Djoher, O.A. (2017). The Representation of Women in Sayiadaty Magazine Advertisements, M.S. Dissertation, Dept. English, University of Mostaganem.
Dyer, R. (2005). White in Film Theory: Critical Concept inn Media and Cultural Studies.
Gauntlett, D. & Hill, A. (2001). Tv Living; Television, Culture and Everyday Life (3rd ed), London and New York: Rouledge.
Hall, Stuart. (2003). Representation: cultural Representations and Signifying Practices, London: Sage.
Kidd, M. A. (2016). Archetypes, Stereotypes and Media Representation in a Multi-Cultural Society.
Kowaltzke, A., and Stewart, C. (2007), Media: new ways and meanings, John Wiley & Sons Australia.
Lont, Cynthia. (2002). Women and the media: Content, careers, criticism.
Ofcom. (2018). Representation and Portrayal on BBC Television.
Silverstone, R. (2003). Television and Everyday Life, London and New York: Routledge.
Simon, R. K. (1999). Trash Culture. London: University of California Press.
Van Maanen, J. (1983). Reclaiming Qualitative Methods for Organizational Research: A preface. In J. Van.
Ward, L.M. & Rivadeneyra, R. (1999). Contributions of Entertainment Television to Adolescents Sexual Attitudes and Expectations: The Role of Viewing Amount Versus Viewer Involvement.
Ahmadi, S. and Aghili, S. V. and Mehdizadeh Taleshi, S. M. and Mozaffari, A. (2015). “Media and Building Women's Gender Identity; A Case Study of the Representation of Women's Gender Identity in Zamaneh and Tekkieh Bar Bad Series”. Quarterly Journal of Communication Research, No: 81. pp :35-56. .(In Persian)
Azazi, S. (1995). Family and Television. (1st ed), Gonabad: Marandiz. .(In Persian)
Brojerdi Alavi, M and Mehdizadeh Taleshi, S. M. and Shakerinezhad, M. (2019). “Representation of Veiled Women in Iranian TV Series”. Scientific Quarterly Journal of Visual and Audio Media, No: 29. pp: 183-207. .(In Persian)
Chandler, D. (2018). Semiotics: The Basics. Translated by Parsa, M. (6th ed). Tehran: Institute of Islamic Culture and Art. .(In Persian)
Fahimifar, A. A. (2004). “The Image of a Woman in the Mirror of Patriarchal Art”. Quarterly Journal of Communication Research, No: 38. pp: 2-5. .(In Persian)
Faraji, S. And Givian, A. and Fazeli, N. (2014). “Representation of the Daily Life of Young People in the Faseleha Series”. Quarterly Journal of Cultural Sociology, No: 4. pp: 105-138. .(In Persian)
Ghandharion, O. and Rostami, M. (2017). “Representation of Stereotypes and Anti-Stereotypes of Women; An Exploration of the World of Television Advertising with Fairclough's Critical Discourse Analysis Approach”. Quarterly of Cultural Strategy, No: 38. pp: 185-206. .(In Persian)
Ghasemi, F. (1993). “The Image of a Woman in the Cheragh-e Khaneh Television Series”. (Research), IRIB Research Center. .(In Persian)
Ghasemi, F. and Gharehsheykhloo, F. (1999). “Analysis of the Content of the Be Sooyeh Eftekhar Series”. (Research), IRIB Research Center. .(In Persian)
Givian, A. and Sarvi Zargar, M. (2010). “Representation of Iran in Hollywood Cinema”. Quarterly Journal of Cultural Research, No: 8. pp: 147-177. .(In Persian)
Gunter, B. (2005). Media Research Methods: Measuring Audience, Reactions and Impact, Translated by Nikoo, M. (1st ed). Tehran: IRIB, Directorate General of Research of TV. .(In Persian)
Hormozizadeh, M. A. and Fallah Brandagh, M. (2014). “Semiotics of Popular Series with Emphasis on Ethics; A Case Study of the Payetakht Series”. Scientific Quarterly Journal of Visual and Audio Media, No: 23. pp: 31-64. .(In Persian)
Hormozizadeh, M. A. and Salavatian, S. and Ghasemitabar, S. H. (2018). “Representation of Family Relationships in the Four Seasons of the Payetakht TV Series”. Quarterly Journal of Family Research, No: 53. pp: 7-22. .(In Persian)
Karimifard, A. and Kia, A. A. (2004). “Female Media Image Based on a Case Study of the Islamic Republic of Iran News Agency”. Quarterly Journal of Communication Research, No: 38. pp :21-50. .(In Persian)
Kia, A. A. and Lotfi, K. (2012). “Representation of Lifestyle Patterns in Television Series”. Quarterly Journal of Media, No: 88. pp: 89-107. .(In Persian)
Lindlof, T. R. and Taylor, B. C. (2013). Qualitative Communication Research Methods. Translated by Givian, A. (2nd ed). Tehran: Hamshahri. .(In Persian)
Mafakher, Z. (2005). An Introduction to the Concepts and Terminology of TV Programming; A Perspective on the Specialized Vocabulary of Television. Tehran: IRIB, Office of Organizations and Systems of Research and Planning Vice-Chancellor. .(In Persian)
Mehdizadeh Taleshi, S. M. (2008). Media and Representation. (1st ed). Tehran: Office of Media Studies and Development; Ministry of Culture and Islamic Guidance. .(In Persian)
Mirsardo, T. and Sedaghat, M. (2007). “Comparing the Role and Dignity of Women and Men in TV Series”. Quarterly Journal of Communication Research, NO:51. PP:29-57. .(In Persian)
Neyshaboori, A. (1999).  “Analysis of the Content of the Vokalay-e Javan Series”. (Research),  IRIB Research Center. .(In Persian)
Pirhayati, N. (1995). “How to Present the Female Character in TV Programs from the Perspective of the People of Tehran”. (Research), Broadcasting Research Center. .(In Persian)
Rezaei Bayandor, M.R. (2007). “Representation of Mental Illness and People with Mental Disorders in the Media”. Quarterly Journal of Communication Research, NO:50. PP:31-45. .(In Persian)
Saadipoor, E. And Alipoor, A. (2007). “Content Analysis of Iranian Television Series in Terms of Educational Methods”. Quarterly Journal of Communication Research, NO:51. PP:107-136. .(In Persian)
Selby, K. and Cowdery, R. (2001). How to Study Television, Translated by Ameri Mahabadi, A. (1st ed) Tehran: Soroush. .(In Persian)