نقش ایدئولوژی در خلق باورهایِ متضاد از غرب در نمایشنامه جعفرخان از فرنگ برگشته بر اساس آرایِ آلتوسر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه کارگردانی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
پژوهش حاضر با این هدف انجام گرفته است تا نشان دهد چگونه ایدئولوژی موجب پدیدآمدن رویکردهای مختلف و متضاد نسبت به غرب می‌شود. در نمایشنامه «جعفر خان از فرنگ برگشته(1300)، جعفر خان، غرب را مهد تمدن و بالاترین نقطه پیشرفت و تکامل فرهنگی می‌داند، در برابر او، خانواده‌اش، غرب را ویرانشهری می‌دانند که نه تنها هیچ نشانه‌ای از پیشرفت و ترقی ندارد، بلکه مرکز تباهی است. لویی آلتوسر، فیلسوف فرانسوی و ساختاگرا، تفسیر نوین و متمایزی نسبت متفکرانِ مارکسیست‌ از ایدئولوژی ارایه کرد. آلتوسر ایدئولوژی را بازنمایی تخیلی افراد با شرایط واقعی می‌پندارد و انسان و هویتش را برساختۀ ایدئولوژی می‌داند. از نظر او، در عصر جدید، نهادهایی همچون مدرسه، خانواده و غیره، ایدئولوژی عمومی شکل می‌دهند، حتی بدون آن‌که آنان از این مساله آگاهی داشته باشند. حسن مقدم، در نمایشنامۀ «جعفر خان از فرنگ برگشته» جدال و ستیز این دو نوع نگاه را نسبت به فرنگ یا غرب نشان می‌دهد. به نظر می‌رسد که این دو نوع ادارکِ متضاد نسبت به غرب، برساختۀ دو شکل از ایدئولوژی هستند که یکی غرب را آرمانشهر و دیگری آن را ویرانشهر در نظر می‌گیرد. پژوهش حاضر که با استناد به منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی- کیفی پدیدآمده است، در ابتدا تفسیری جامع از مفهوم ایدئولوژی و نظریه‌های آلتوسر ارائه می‌دهد، سپس با تمرکز بر ساختار نمایشنامه، نقش و تأثیر ایدئولوژی بر تفکر و رویکرد شخصیت‌ها- به مثابۀ دو ادراک در برابر هم- نسبت به غرب مورد بررسی و واکاوی قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


حمدی‌،بابک‌)5192(‌.حقیقت‌و‌زیبایی‌.تهران‌:مرکز‌،چاپ‌بیستوهفتم‌،نشر‌نی‌.تهران
پولتی، ‌ژرژ ‌)5192(. ‌سیوشش ‌وضعیت ‌نمایشی. ‌ترجمهی ‌سید ‌جمال ‌آلاحمد ‌و ‌عباس ‌بیاتی‌،
سروش‌،چاپ‌پنجم‌،تهران
داد‌،سیما‌)5191(‌.فرهنگ‌اصطالحات‌ادبی‌..انتشارات‌مروارید‌.چاپ‌چهارم‌،تهران
رامین‌،علی‌)5111(‌.مبانی‌جامعهشناسی‌هنر‌.نشر‌نی‌،تهران
زیمل، ‌گئورگ‌و ‌کراکاور، ‌زیگفرید‌)5191(. ‌گزیده ‌مقاالت‌با‌مقدمه ‌کراکاور. ‌ترجمۀ ‌شاپور ‌بهیان‌.
تهران‌:انتشارات‌دنیای‌اقتصاد.
زیمل، ‌گئورگ‌و ‌لوین، ‌دونالد‌)5191(، ‌دربارۀ ‌فردیت‌و ‌فرمهای‌اجتماعی. ‌ترجمۀ ‌شهناز ‌مسمّمی‌
پرست‌.تهران‌:نشر‌ثالث.
ژلنتیس، ‌آندری ‌)5191(. ‌فضا ‌و ‌نظریۀ ‌اجتماعی، ‌آیدین ‌تراکمه. ‌تهران: ‌شرکت ‌انتشارات‌علمی ‌و‌
فرهنگی.
سلدن‌،رامان‌)5112(‌،راهنمای‌نظریه‌ادبی‌معاصر‌،ترجمهی‌عباس‌مخبر‌،چاپ‌هما‌،تهران.
سوجا‌،ادوارد‌)5191(‌.پساکالنشهر‌،مطالعات‌منطقهای‌شهرها‌و‌مناطق‌.نرگس‌خالصیمقدم‌.تهران‌:
انتشارات‌علمی‌و‌فرهنگی.
فریزبی‌،دیوید‌)5191(‌.گئورگ‌زیمل‌.ترجمۀ‌شهناز‌مسممیپرست‌.تهران‌:نشر‌ققنوس.
فگوهی‌،ناصر‌)5191(‌.تاریخ‌اندیشه‌و‌نظریههای‌انسانشناسی‌،تهران‌:نشر‌نی.
گاربارینو‌،مروین‌)5111(‌.نظریههای‌مردمشناسی‌،ترجمۀ‌عباس‌محمدی‌اصل‌.تهران‌:آوای‌نور.
وبر، ‌ماکس ‌)5119(. ‌شهر ‌در ‌گذر ‌زمان ‌با ‌پیشگفتار ‌تحلیلی ‌مارتیندال. ‌ترجمۀ ‌شیوا ‌)منصوره(‌
کاویانی‌.تهران‌:شرکت‌سهابی‌انتشار.
هوبارد‌،فیل‌)5191(‌.شهر‌.ترجمۀ‌افشین‌خاکباز‌.تهران‌:انتشارات‌علمیوفرهنگی.
هله‌،هرست‌)5191(‌.اندیشههای‌اجتماعی‌گئورگ‌زیمل‌.ترجمۀ‌شهناز‌مسممیپرست‌.ترهان‌:نشر‌
گلآذین.
یعقوبی‌،محمد‌،)5199(‌،خشکسالی‌و‌دورغ‌،نشر‌افراز‌،تهران
یعقوبی‌،محمد،)5199(‌،قرمز‌و‌دیگران‌،نشر‌افراز‌،تهران
یعقوبی‌،محمد)5191(‌،ماه‌در‌آب‌،نشر‌افراز‌،تهران
Ahmadi, Babak (2012). truth and beauty, twenty-seventh edition, Ney publication. Tehran 
(In Persian)

Poletti, Georges (2012). Thirty-six demonstrative situations. Translated by Sayed Jamal 
Al-Ahmad and Abbas Bayati, Soroush, fifth edition, Tehran. (In Persian)
Dadd, Sima (2008). Dictionary of Literary Terms. Morwarid Publications. Fourth edition, 
Tehran. (In Persian)
Ramin, Ali (1367). Basics of sociology of art. Ney Publishing, Tehran. (In Persian)
Simmel, Georg and Krakauer, Siegfried (2015). Selection of articles with Krakauer's 
introduction. Translated by Shapur Bahayan. Tehran: World Economic Publishing 
House. (In Persian)
Simmel, Georg and Levin, Donald (2013), about individuality and social forms,Translated 
by Shahnaz Mossamiparast. Tehran: Third publication. (In Persian)
Gelentis, Andrey (2016). Space and social theory, Aydin Tarkemeh. Tehran: Scientific and 
Cultural Publishing Company. (In Persian)
Selden, Raman (1372), Guide to Contemporary Literary Theory, translated by Abbas 
Mokhber, Homa Publishing, Tehran. (In Persian)
Suja, Edward (2016). Post-metropolis, regional studies of cities and regions. Narges 
Khalsi Moghadam. Tehran: Scientific and Cultural Publications. (In Persian)
Frisby, David (1386). Georg Simmel. Translated by Shahnaz Mosmami Prast. Tehran: 
Nash Ghoqnos. (In Persian)
Fakohi, Naser (2008). History of anthropological thought and theories, Tehran: Ney 
Publishing. (In Persian)
Garbarito, Mervyn (1377). Anthropological theories, translated by Abbas Mohammadi 
Asl. Tehran: Avaye Noor. (In Persian)
Weber, Max (1369). The city through time with an analytical foreword by Martindale. 
Translated by Shiva (Mansoura) Kavyani. Tehran: Sohaeei publishing company. (In 
Persian)
Hubbard, Phil (2016). City. Translated by Afshin Khakbaz. Tehran: Scientific and 
Cultural Publications. (In Persian)
Hele, Hearst (2013). Social thoughts of Georg Simmel. Translated by Shahnaz Mosmami 
Prast. Terhan: Gol-Azin Publishing. (In Persian)
Yaqoubi, Mohammad, (2018), Drought and Falsehood, Afraz Publishing, Tehran. (In 
Persian)
Yaqoubi, Mohammad, (2019), Red and Others, Afraz Publishing, Tehran. (In Persian)
Yaqoubi, Mohammad (2014), The Moon in the Water, Afraz Publishing, Tehran. (In 
Persian)