مطالعات فرهنگی و ارتباطات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ تهران

2 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

هدفِ این پژوهش بررسی شرایط تاریخی امکان تولد روزنامه و نسبت آن با قدرت و حاکمیت در ایران معاصر است. بدین منظور با روش تبارشناسنه تلاش کردیم که منطق تولد روزنامه را در دل مناسبات نیرو توضیح دهیم. با تأکید بر منطق حکمرانی، رویدادهای فاجعه بار (همچون وبا و قحطی) و منطق نظم نوین جهانی، بسترهای گفتمانی و غیر گفتمانیِ موضوعیت یافتن روزنامه را واکاوی کردیم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که تولد روزنامه در ایران حول محور «آموزش» و «حکومت بر خبر» موضوعیت یافته است. رخدادهای فاجعه بار و بحران‌زا جمعیت‌ها را برای حاکمیت به عنوان محل ثروت و بحران رؤیت‌پذیر کرد، با رؤیت‌پذیر شدن جمعیت‌ها، ذهنیت جمعیت‌ها برای حکومت مهم شد و روزنامه برای کنترل و مدیریت اذهان عمومی در ایران تأسیس شد. خبر به عنوان عنصر اصلی در روزنامه‌نگاری در پیوند با بحران‌های اجتماعی در ایران دچار دگردیسی مفهومی شد. مفهوم خبر که پیش از تولد روزنامه عموماً معنای درباری داشت و حول محور اطلاع‌رسانی شکل‌بندی می‌شد، در گفتمان جدید، با افکارعمومی و شیوه‌های حکمرانی پیوند خورد و به یکی از تکنیک‌های قدرت در مدیریت اذهان عمومی بدل شد.

کلیدواژه‌ها