شناخت مؤلفه های خبرنگاری بحران های طبیعی برای سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اردشیر زابلی زاده 1
جواد صادقی 2
مرتضی قربانی 3
1 دانشیار دانشگاه صدا و سیما، مدیر شبکۀ ایران کالا/سازمان صدا و سیما
2 کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی - روزنامه‌نگاری، دانشگاه صداوسیما (نویسندۀ مسئول)
3 کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی – روزنامه‌نگاری، دانشگاه صداوسیما
10.22034/jcsc.2021.118431.2047
چکیده
در جهان امروزی، بحران بخشی از زندگی روزمرۀ انسان‌هاست که در هر جا و هر زمان می‌تواند رخ دهد و معمولاً زمانی به وقوع می‌پیوندد که انتظار آن نمی‌رود. یکی از موضوعاتی که رسانه‌ها تمایل به پوشش خبری آنها دارند، حوادث و بحران‌ها هستند. در پوشش اخبار رویدادها توسط یک رسانه، می‌توان گفت خبرنگار حاضر در محل، مهمترین نقش را در تولید محتوا دارد و برای حرکت شایسته در جهت رسیدن به اهداف موردنظر باید در چارچوبی مدون حرکت کند. هدف اصلی پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های خبرنگاری بحران‌های طبیعی برای سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران است. در بخش چارچوب مفهومی نظریۀ چارچوب‌سازی به‌کار گرفته شد و ضمن مروری بر سوابق تجربی و نظری، با استفاده از روش کیفی و بهره‌گرفتن از تکنیک مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته، 13 نفر از استادان ارتباطات و اصحاب رسانه در حوزۀ بحران که سابقۀ فعالیت در عرصه-های پرهیجان بحرانی را داشتند؛ با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند، داده-های پژوهش گردآوری و برای تحلیل داده‌ها از تحلیل مضمون و از روش شبکۀ مضامین استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد مؤلفه‌های خبرنگاری بحران‌های طبیعی برای سازمان صداوسیما در 3 مرحلۀ کلی: قبل از بحران، حین بحران و پس از بحران؛ 8 مضمون فراگیر شامل: تمهیدات، تعیین خط مشی، اولویت خبری، گزینش محتوا، مسئولیت‌پذیری، انتخاب تصویر، پیگیری رسانه‌ای و شناسایی عوامل؛ 16 مضمون سازمان‌دهنده و در نهایت با 83 مضمون پایه‌ای به اشباع نظری رسیده است. پس از احصای مضامین، نگارۀ شبکۀ مضامین خبرنگاری بحران‌های طبیعی برای سازمان صداوسیما ترسیم شد.

کلیدواژه‌ها

  •  

    • بشیر، حسن. (1392). «رسانه‌ها و معناشناسی بحران». فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. پانزدهم (56).
    • تاجیک، محمدرضا. (1383). «گفت­وگو درباره مدیریت بحران رسانه»، سایت آی­تی ایران 25 آبان 1383 به نشانی: itiran.com
    • خانیکی، هادی. (1387). «ارتباطات مخاطره، ارتباطات بحران: زمینه‌ها، مفاهیم و نظریه­ها». فصلنامه رسانه. دوره 19، شماره 2، شماره پیاپی 74.
    • خرسند، مسعود. (1387). «روزنامه‌نگاری بحران». نشریه علوم اجتماعی. 13(74).
    • روشندل اربطانی، طاهر؛ صلواتیان، سیاوش. (1389). «طراحی مدل نقش رسانه­های جمعی در مدیریت مرحله پیش از بحران». فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال پنجم، شماره 17، 111-89.
    • زابلی­زاده، اردشیر. (1393). چارچوب­بندی، خبر و رسانه­ها. چاپ اول، تهران: دفتر مطالعات و برنامه­ریزی رسانه­ها.
    • صلواتیان، سیاوش؛ فرهنگی، علی­اکبر؛ طبیبی، سید جمال­الدین. «نیازهای رسانه­ای آسیب­دیدگان از بلایای طبیعی: مطالعه موردی آسیب­دیدگان از زلزله آذربایجان». فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات. سال یازدهم، شماره 39.
    • عابدی جعفری، حسن و همکاران. (1390). «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده­های کیفی». اندیشه مدیریت راهبردی. سال 5، شماره 2، شماره پیایی 10.
    • عصاریان، زهرا. (1390). به‌سوی تدوین الگوی مطلوب صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران برای پوشش اخبار در شرایط بحرانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه صداوسیما.
    • فرقانی، محمدمهدی. (1387). «روزنامه‌نگاری بحران؛ دو تصویر ملی». فصلنامه رسانه. 15(55).
    • مهدی­زاده، سید­محمد. (1392). نظریه­های رسانه: اندیشه­های رایج و دیدگاه­های انتقادی. چاپ سوم، تهران: همشهری.
    • نصراللهی، اکبر. (1393). مدیریت پوشش خبری بحران. تهران: انتشارات همشهری.
    • نوری، سیده­صبا. (1391). روزنامه‌نگاری بحران؛ به‌سوی تدوین یک مدل بومی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
    • ویمر، راجر دی و دومینیک، جوزف آر. (1384). تحقیق در رسانه­های جمعی. ترجمۀ: کاووس سیدامامی، تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه­ای صداوسیما - سروش، چاپ اول.
    •  
    • Abedi Jafari, Hassan et al. (2011). "Thematic Analysis and Thematic Networks: A Simple and Effective Method for Explaining Patterns in Qualitative Data." Strategic Management Thought, 5(2), Serial No. 10. (In Persian)
    • An, S. K., & Gower, K. K. (2009). How do the news media frame crises? A content analysis of crisis news coverage. Public Relations Review, 35(2), 107-112.
    • Assarian, Zahra. (2011). Towards Developing an Optimal Model for the Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) in Covering News During Crises. Master's Thesis. Tehran: IRIB University. (In Persian)
    • Bashir, Hassan. (2013). "Media and the Semantics of Crisis." Quarterly Journal of Communication Research, 15(56). (In Persian)
    • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
    • Coombs, W. T. (2006). Crisis Management: A Communicative. Public relations theory II, 149.
    • De Smet, H., Lagadec, P., & Leysen, J. (2012). Disasters out of the box: a new ballgame?. Journal of Contingencies and Crisis Management, 20(3), 138-148.
    • Devereux, E. (Ed.). (2007). Media studies: Key issues and debates. Sage.
    • Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of communication, 43(4), 51-58.
    • Farghani, Mohammad Mehdi. (2008). "Crisis Journalism: Two National Images." Media Quarterly, 15(55). (In Persian)
    • Iyengar, S., & Simon, A. (1993). News coverage of the Gulf crisis and public opinion: A study of agenda-setting, priming, and framing. Communication research, 20(3), 365-383.
    • Johansen, W., Aggerholm, H. K., & Frandsen, F. (2012). Entering new territory: A study of internal crisis management and crisis communication in organizations. Public Relations Review, 38(2), 270-279.
    • Khaniqi, Hadi. (2008). "Risk Communication, Crisis Communication: Contexts, Concepts, and Theories." Media Quarterly, 19(2), Serial No. 74. (In Persian)
    • Kharasand, Masoud. (2008). "Crisis Journalism." Journal of Social Sciences, 13(74). (In Persian)
    • Knight, M. G. (1999). Getting past the impasse: Framing as a tool for public relations. Public Relations Review, 25(3), 381-398.
    • Kouzmin, A. (2008). Crisis management in crisis?. Administrative Theory & Praxis, 30(2), 155-183.
    • Mehdizadeh, Seyed Mohammad. (2013). Media Theories: Mainstream and Critical Perspectives. 3rd Edition, Tehran: Hamshahri Publications. (In Persian)
    • Mitroff, I. I., Diamond, M. A., & Alpaslan, M. C. (2006). How prepared are America's colleges and universities for major crises?. Change: The Magazine of Higher Learning, 38(1), 61-67.
    • Myer, R. A., James, R. K., & Moulton, P. (2010). This is Not a Firedrill: Crisis Intervention and Prevention on College Campuses. John Wiley & Sons.
    • Nasrollahi, Akbar. (2014). Crisis News Coverage Management. Tehran: Hamshahri Publications. (In Persian)
    • Nouri, Seyedeh Saba. (2012). Crisis Journalism: Towards Developing a Native Model. Master's Thesis. Tehran: Allameh Tabataba'i University. (In Persian)
    • Palttala, P., & Vos, M. (2012). Quality indicators for crisis communication to support emergency management by public authorities. Journal of Contingencies and Crisis Management, 20(1), 39-51.
    • Patashnick, M. J. (2016). Social media and crisis communication: Supporting best practice on university campuses. University of Pennsylvania.
    • Pearson, C. M., & Clair, J. A. (1998). Reframing crisis management. Academy of management review, 23(1), 59-76.
    • Quarantelli, E. L. (1999). The disaster recovery process: What we know and do not know from research.
    • Roshandel Arbatani, Taher; Salavatian, Siavash. (2010). "Designing a Model for the Role of Mass Media in Pre-Crisis Management." Iranian Journal of Management Sciences, 5(17), 89-111. (In Persian)
    • Salavatian, Siavash; Farhangi, Ali Akbar; Tabibi, Seyed Jamaluddin. "Media Needs of Natural Disaster Victims: A Case Study of Azerbaijan Earthquake Victims." Quarterly Journal of Iranian Cultural and Communication Studies, 11(39). (In Persian)
    • Scanlon, J., Alldred, S., Farrell, A., & Prawzick, A. (1985). Coping with the media in disasters: Some predictable problems. Public Administration Review, 45, 123-133.
    • Schraagen, J. M., Veld, M. H. I. T., & De Koning, L. (2010). Information sharing during crisis management in hierarchical vs. network teams. Journal of Contingencies and Crisis Management, 18(2), 117-127.
    • Tajik, Mohammad Reza. (2004). "A Discussion on Media Crisis Management." IT Iran Website, November 15, 2004. Available at: itiran.com. (In Persian)
    • Ulmer, R. R., Sellnow, T. L., & Seeger, M. W. (2017). Effective crisis communication: Moving from crisis to opportunity. Sage Publications.
    • Veil, S. R. (2011). Mindful learning in crisis management. The Journal of Business Communication (1973), 48(2), 116-147.
    • Wang, J., & Hutchins, H. M. (2010). Crisis management in higher education: What have we learned from Virginia Tech? Advances in Developing Human Resources, 12(5), 552-572.
    • Watson, W. (2001). Crisis Journalism: A Handbook for Media Response. Reston, VA: American Press Institute.
    • Williams, D., & Olaniran, B. (2002). Crisis communication in racial issues. Journal of Applied Communication Research, 30(4), 293-313.
    • Wimmer, Roger D., & Dominick, Joseph R. (2005). Mass Media Research: An Introduction. Translated by Kavous Seyed-Emami. Tehran: Research, Studies, and Programming Center of IRIB - Soroush, 1st Edition. (In Persian)
    • Zabolizadeh, Ardeshir. (2014). Framing, News, and Media. 1st Edition, Tehran: Media Studies and Planning Office. (In Persian)
    • Zdziarski, E. L., Dunkel, N. W., & Rollo, J. M. (2007). Campus crisis management: A comprehensive guide to planning, prevention, response, and recovery. John Wiley & Sons.
مطالعات فرهنگی و ارتباطات
دوره 20، شماره 77
زمستان 1403
صفحه 263-294