اسطوره فریب در سه‌گانه سینمایی اصغر فرهادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری فرهنگ و ارتباطات و مدیر گروه ارتباطات موسسه شناخت؛
چکیده
فریب، یکی از مضامین اخلاقی و اجتماعی مهم است که در جامعه ما به مساله تبدیل شده است. از آنجا که رسانه در ساخت اجتماعی معنا موثر است، این مقاله سعی دارد با واکاوی آثار یکی از نخبگان سینمای ایران که در آثارش بر مساله فریب تمرکز کرده، به این مساله بپردازد که رسانه چه بازنمایی از فریب در جامعه دارد؟ از منظر بارت، رسانه، اسطوره‌ساز است و مسائل ایدئولوژیک را به‌مثابه اموری طبیعی بر جامعه تحمیل می‌کند. رویکرد برساختی در نظریه بازنماییِ استوارت‌هال نیز قائل است، رسانه بازتاب واقعیت نیست و امر اجتماعی را بر مبنای ایدئولوژی شخصی برمی‌سازد. این مقاله با استفاده از روش تحلیل محتوای کمی‌و کیفی، درصدد است تا ببیند فرهادی در آثارش چه اسطوره‌هایی از فریب و دروغ در جامعه ایرانی می‌سازد. تحلیل محتوای کمی نشان داد، فرهادی از بین 6مولفه‌فریب، بیش از همه بر «دروغگویی» و «پنهان‌کاری» در فیلم‌هایش تمرکز دارد. تحلیل محتوای کیفی نشان داد «شرایط فرهنگی- اجتماعی در ایران»، «مذهب و شریعت‌مداری»، و «نوع حکومت‌مداری»، از مولفه‌هایی است که در آثار وی تکرار شده‌اند و به‌عنوان عوامل فریب، بازنمایی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


 

آلتوسر، لویی. 1387. ایدئولوژی و سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت. ترجمه روزبه صدرآرا. تهران: چشمه.
آلن، گراهام. 1385. رولان بارت. مترجم: پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
اسمیت، فیلیپ. 1387. درآمدی بر نظریه فرهنگی. مترجم: حسن پویان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
اصفهانی، راغب. 1412ق. المفردات. بیروت: دارالعلم.
امام خمینی، روح‌الله. 1394. شرح چهل‌حدیث. تهران: نشر آثار امام.
ایمان، محمدتقی؛ نوشادی، محمودرضا. 1390. «تحلیل محتوای کیفی»، فصلنامه علمی-ترویجی عیار پژوهش در علوم انسانی. سال سوم. شماره2. صص 15-44. پاییز و زمستان.
جعفری، رضا؛ نصر، احمدرضا؛ میرشاه‌جعفری، ابراهیم. 1387. «تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی». فصلنامه علمی پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی. سال چهاردهم. شماره55. صص 37ـ42. تابستان.
راجردی. ویمر؛ دومینیک، جوزف‌آر. 1384. تحقیق در رسانه‌های جمعی، تهران: سروش.
رایف، دانیل؛ استفن، لیسی؛ فردریک، جی.فی.کو. 1385. تحلیل پیامهای رسانه‌ای. ترجمه مهدخت بروجردی‌علوی. تهران: سروش.
ریشهری، محمد. 1385. میزان‌الحکمه. جلد3، قم: دارالحدیث.
سیدامامی، کاووس. 1386. پژوهش در علوم سیاسی. تهران: دانشگاه امام صادق.
عمید، حسن. 1389. فرهنگ عمید. تهران: راه‌رشد.
فرانکفورد، چاوا؛ نچمیاس، دیوید. 1381. روش‌های پژوهش در علوم اجتماعی. ترجمه فاضل لارجانی و رضا فاضلی. تهران: سروش.
محدثی، حسن؛ فلسفی، دریا. 1394. «تحلیلی جامعه‌شناختی از آمادگی برای دروغگویی». دوفصلنامه علمی-پژوهشی پژوهش‌نامه زنان. سال ششم. شماره1. صص133-155. تابستان.
محمدپور، احمد؛ ملک‌صادقی، مریم؛ علیزاده، مهدی. 1391. «مطالعه نشانه شناختی بازنمایی زن در فیلم‌ها ی سینمایی ایران»، فصلنامه علمی-پژوهشی انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات. سال هشتم. شماره29، صص41-70. زمستان.
معین، محمد (1381) فرهنگ معین، تهران: کتاب راه نو.
مهدی‌زاده، سیدمحمد. 1392. نظریه‌های رسانه: انیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران: همشهری.
-----------------. 1387. رسانه‌ها و بازنمایی، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
میرفخرایی، تژا. 1390. روش تحلیل اسطوره‌های رسانه‌ای، سایت مرکز آموزش و پژوهش موسسه همشهری.
هارلند، ریچارد. 1380. ابرساختارگرایی، مترجم:فرزان سجودی، تهران: حوزه هنری.
هال، استوارت.1387. گزیده‌هایی از عمل بازنمایی، نظریه‌های ارتباطات، ترجمه احسان شاقاسمی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ﻫﻮﻟﺴﺘﯽ،آل.آر. 1380. ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺤﺘﻮا در ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻧﺴﺎﻧﯽ، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺎدر ﺳﺎﻻرزاده، ﺗﻬﺮان: داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ‌ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ.
وکیلی، شروین. 1389. «مفهوم دروغ در ایران باستان». فصلنامه علمی-پژوهشی‌ادبیات عرفانی واسطوره‌شناختی، سال ششم. شماره20، صص173-198. پاییز.
 
Allen, Graham. 2015. Roland Barthes. Translated by Payam Yazdanjo. Centeral Tehran. )In Persian)
Althusser, Louis. 2017. Ideology and Ideological State Apparatuses, Verso.
Amid, Hassan. 1389. Amid dictionary. Tehran: Rahrashad (In Persian)
Barthes, Roland, 1953,Writing Degree Zero Le Degre erode L.Ecriture, Seiul, Paris, , trns. Annette Lavers& Colin Smith, Cape, London.
Barthes, Roland, 1973, Mythologies, London, Paladin Books.
Barthes, Roland, Writing Degree Zero (Le Degre erode L.Ecriture, Seiul, Paris, 1953, trns. Annette Lavers& Colin Smith, Cape, London,.
-------------------------, 1973, Mythologies, London, Paladin Books.
Frankford, Chava; Nechmias, David. 1381. Research Methods in the Social Sciences. Translated by Fazel Larjani and Reza Fazeli. Tehran: Soroush (In Persian).
Hall, Stuart. 2017. Representation, theories of communication, translated by Ehsan Shaqasemi, Tehran: Research Center for Cultural and Social Studies (In Persian)
Harland, Richard. 1380. Superstructuralism, Routledge,
Holsti, A.R. 1969. Content Analysis for the Social Sciences and Humanities, Addison-Wesley Publishing Company.
Imam Khomeini, 1394. Description of 40 hadiths. Tehran: Publishing works of Imam (In Persian).
Iman, Mohammad Taghi; Noshadi, Mahmoudreza. 2018. "Qualitative content analysis", the standard of research in humanities. No. 2. pp. 15-44. autumn and winter. (In Persian).
Isfahani, Ragheb. 1412 A.H. Almofradat, Beirut: Dar al-elm (In Persian).
Jafari, Reza; Nasr, Ahmad Reza; Mirshahjaafari, Ibrahim. 2017. "Content analysis: a widely used method in social science studies". Quarterly Scientific Research Journal of Methodology of Human Sciences. fourteenth year Number 55. pp. 37-42. Summer(In Persian).
Mahdizadeh, Seyyed Mohammad. 2012. Media theories: popular ideas and critical views, Tehran: Hamshahri(In Persian).
Mahdizadeh, Seyyed Mohammad. 2017. Media and Representation, Tehran: Office of Media Studies and Development (In Persian).
Mohammadpour, Ahmed; Malek Sadeghi, Maryam; Alizadeh, Mehdi. 2013. "Semiotic study of the representation of women in Iranian movies", Iranian Association for Cultural and Communication Studies. eighth year No. 29, pp. 41-70. winter(In Persian)
Moin, Mohammad (1381) Moin dictionary, Tehran: New Way book (In Persian)
Muhaddethi, Hassan; Phalsaphi, Darya. 2014. "A sociological analysis of readiness to lie". Women's research journal. sixth year No. 1. pp. 133-155. Summer (In Persian)
Raif, Daniel; Stephen, Lacey; Frederick, J. F. Ko. 2015. Analyzing media messages, ImprintRoutledge.
Rayshahri, Mohammad. 1385. Mizan-ul-Hikmah. Volume 3, Qom: Dar al-Hadith (In Persian)
Seidimami, Kavos. 2016. Research in political science. Tehran: Imam Sadegh University (In Persian).
Smith, Philip. 2008. Cultural Theory: An Introduction, Wiley-Blackwell
Stone, P. 1966. The General Inquirer: Acomputer Approach to Content Analysis, Cambridge: M.I.T
Stone, P. 1966 The General Inquirer: Acomputer Approach to Content Analysis, Cambridge: M.I.T
Vakili, Shervin. 1389. "The concept of lying in ancient Iran". mystical and mythological literature, sixth year. No. 20, pp. 173-198. Fall (In Persian).
Weimar, Roger D; Dominick, Joseph R. 2014. Mass Media Research: An Introduction, Tehran: Soroush (In Persian).