ارتباطات مشارکتی، شاخص‌های حکمرانی مطلوب و عوامل موثر بر تاب‌آوری در بحران؛ مطالعه موردی سیل لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی تهران ایران
چکیده
هدف از این پژوهش بررسی شاخص‌های حکمرانی مطلوب از نگاه کمیسیون اقتصادی، اجتماعی آسیا و اقیانوس آرام و عوامل موثر بر تاب‌آوری در زمان بحران است. بستر مطالعاتی این تحقیق، مطالعه موردی سیل لرستان است که در فروردین سال ۱۳۹۸رخ داد. این پژوهش ضمن بررسی نظری ارتباطات مشارکتی و مرور مفهومی مدل‌های تاب‌آوری به شاخص‌های حکمرانی مطلوب و نقش آنها در تاب‌آوری می‌پردازد. روش انجام این پژوهش کیفی است. برای تحقق اهداف پژوهش، پنج گروه کانونی براساس جنسیت، سن، محل سکونت، شغل و گروه‌های آسیب‌پذیر و متشکل از افراد سیل‌زده استان لرستان تشکیل شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که میزان تاب‌آوری جامعه با تصمیمات کارآمد، مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی دقیق و شفاف افزایش پیدا می‌کند. ارتباطات مشارکتی به عنوان ارتباطاتی پویا و افقی در خدمت حل بحران بود اما کم‌توجهی به ظرفیت رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی، ضعف ارتباطات بحران از سوی نهادهای رسمی، بی‌اعتمادی پیشین مردم به نهادهای دولتی و ضعف مولفه‌ها و شاخص‌های حکمرانی پیش از وقوع بحران، تاثیر بدی بر میزان تاب‌آوری مردم این مناطق داشته است. این موضوع پس از رخداد سیل نیز به دلیل عدم پاسخگویی و نبود شفافیت و دلایل دیگر تشدید شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  •  

    • اردکانی، مریم (۱۳۹۰). رسانه‌های جمعی و مشارکت اجتماعی؛ بررسی نقش بهره‌مندی از رسانه‌های جمعی در میزان مشارکت اجتماعی دانشجویان دانشکده‌های علوم اجتماعی دانشگاه تهران و دانشگاه علامه طباطبایی. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد) دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
    • آریان، عاطفه (۱۳۹۱). ارتباطات و مشارکت شهروندان در توسعه شهری. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی،‌ تهران.
    • ازکیا، مصطفی، غفاری، غلامرضا (۱۳۹۵). جامعه‌شناسی توسعه. تهران: دفتر پژوهش‌های موسسه کیهان.
    • اشرفی خوزانی، فاطمه (۱۳۹۳). بلایای طبیعی از منظر حقوق بین‌الملل، با تأکید بر پیش‌نویس کمیسیون حقوق بین‌الملل. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم.
    • افتخاری، اصغر. (۱۳۸۷). مدیریت رسانه‌ای بحران. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، شماره ۵۵. ۲۱-۵۲.
    • افضلی، محدثه (۱۳۹۱). نقش و کارکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی در مدیریت بحران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده ارتباطات، دانشگاه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران.
    • اکبریه، حمیدرضا (۱۳۹۱). نقش شبکه‌های اجتماعی در جلب مشارکت اجتماعی؛ بررسی دیدگاه‌های دانشجویان کاربر فیس‌بوک در دانشگاه‌های شهر تهران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). پردیس آموزش‌های نیمه‌حضوری و تخصصی آزاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
    • الوانی، سیدمهدی، علیزاده ثانی، محسن (۱۳۸۶). تحلیلی بر کیفیت حکمرانی خوب در ایران. فصلنامه مطالعات مدیریت بهبود و تحول. شماره ۵۳. ۱-۲۴.
    • آر. ملکات، سرینواس، لزلی استیوز (۱۳۹۶). ارتباطات توسعه در جهان سوم. ترجمه شعبانعلی بهرام‌پور. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
    • پاکبار خسروشاهی، علی (۱۳۹۷). طراحی الگوی مدیریت بحران در رسانه. فصلنامه رسانه. شماره ۳. ۱۲۵-۱۴۶.
    • جاسبی، جواد، نفری، ندا (۱۳۸۸) طراحی الگوی حکمرانی خوب بر پایه نظریه سیستم‌های باز. فصلنامه علوم مدیریت ایران، شماره ۱۶. ۸۵-۱۱۷.
    • حسینی جناب، وحید (۱۳۹۲). تاب‌آوری در برابر زلزله و برنامه‌ریزی مدیریت بحران و تجربیات ژاپن. تهران: موسسه آموزش عالی علمی کاربردی هلال ایران وابسته به جمعیت هلال‌احمر.
    • خانیکی، هادی‌ (۱۳۸۴). ارتباطات توسعه؛ کاوشی در تعاریف مسئله بنیاد. فصلنامه رسانه. شماره ۶۴. ۱۰۶-۱۲۰.
    • خانیکی، هادی (۱۳۸۷). ارتباطات مخاطره، ارتباطات بحران: زمینه‌ها، مفاهیم و نظریه‌ها، فصلنامه رسانه، شماره ۷۴. ۸۱-۱۰۵.
    • ربیعی، علی، پورحسینی، سمیراسادات (۱۳۹۲). مدیریت بحران و ریسک. تهران: دانشگاه پیام نور.
    • ربیعی، علی، پورحسینی، سمیراسادات. (۱۳۹۳). مدیریت بحران؛ مفاهیم، الگوها و شیوه‌های برنامه‌ریزی در بحران‌های طبیعی. تهران: تیسا.
    • رفیعیان، مجتبی، رضایی، محمدرضا، عسگری، علی، پرهیزکار، اکبر، شایان، سیاوش (۱۳۸۹). «تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع‌محور»، فصلنامه برنامه‌ریزی و آمایش فضا. شماره ۴. ۲۰-۴۰.
    • رمضان‌زاده لسبویی، مهدی (۱۳۹۵). مبانی و مفاهیم تاب‌آوری شهری؛ مدل‌ها و الگوها. گزارش شماره ۴۷۳. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
    • سازمان جهانی هواشناسی: برنامه ویژه مدیریت سیلاب (۱۳۹۸). وجوه اجتماعی مدیریت جامع سیلاب و مشارکت ذی‌نفعان در آن. ترجمه آریا متین. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    • سام آرام، عزت‌الله، منصوری، سمانه (۱۳۹۶). تبیین و بررسی مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و ارزیابی تحلیلی شاخص‌های اندازه‌گیری آن. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره ۳۲. ۱-۳۱.
    • سن، آمارتیا (۱۳۹۴). توسعه به‌مثابه آزادی. ترجمه وحید محمودی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • صدرایی، سیدصارم (۱۳۹۶). درآمدی بر مبانی نظری حکمرانی خوب؛ بررسی مقایسه‌ای وضعیت حکمرانی در امارات و بحرین. ماهنامه پژوهش ملل، شماره ۱۹. ۲۳-۳۷.
    • صلواتیان، سیاوش، روشندل اربطانی، طاهر (۱۳۹۰). مدیریت رسانه‌ای بحران؛ رویکردی پیشگیرانه. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، شماره ۲. ۱۴۹-۱۷۵.
    • صوفی مجیدپور، مسعود (۱۳۸۳). نظریه حکمرانی خوب به‌منزله سیاست توسعه. کتاب ماه علوم اجتماعی. ۱۱-۱۴.
    • طاهری عطار، غزاله (۱۳۸۹). الگوی ملت‌سازی در پرتوی حکمرانی خوب. (رساله دکترا). دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
    • کاووسی کلاشمی، لیدا (۱۳۹۱). تئاتر برای توسعه به‌مثابه ابزار ارتباطی: امکان‌سنجی در ایران. (رسانه دکترا). دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
    • کمانی، سیدمحمدحسین (۱۳۸۸). ارائه مدل مدیریت بحران (بلایای طبیعی) در ایران. (رساله دکترا). دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
    • گل‌وردی، مهدی (۱۳۹۶). تاب‌آوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، شماره ۲۵. ۲۹۴- ۳۱۰.
    • لدویت، مارگارت (۱۳۹۷). نگرشی انتقادی به توسعه جماعت محور. ترجمه منیژه نجم عراقی. تهران: نی.
    • محبوبی، لعیا (۱۳۹۲). جایگاه روزنامه‌نگاری محیط‌زیست در مطبوعات ایران؛ بررسی چگونگی بازتاب رویدادهای مهم زیست‌محیطی سال ۱۳۸۹ در سه روزنامه سراسری ایران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی و ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
    • مدنی قهفرخی، سعید (۱۳۹۶). وضعیت توسعه انسانی در ایران. تهران: کتاب پارسه.
    • مطهری، زینب‌السادات، فرزاد بهتاش، محمدرضا (۱۳۹۴). تبیین اجتماع‌محوری در مدیریت بحران با تأکید بر زلزله. گزارش شماره ۳۰۷. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
    • مقدسی، فاطمه، امیدی، رضا، کریمیان، جلال، نوری، الهه، آشور، مریم، کاشی، فضه، عزیزی‌مهر، خیام (۱۳۹۶). دولت و تجربه‌های مدنی در ایران. تهران: کتاب پارسه.
    • مورگان، دیوید (۱۳۹۴). فوکوس گروه به‌مثابه پژوهش کیفی. ترجمه نصرت فتی. تهران: نی.

     

    Afzali, M. (2012). The role and function of virtual social networks in crisis management (Master's thesis). Faculty of Communications, Islamic Republic of Iran Broadcasting University, Tehran. (In Persian)

    Akbariyeh, H. (2012). The role of social networks in social participation: A survey of Facebook-using students' perspectives in Tehran universities (Master's thesis). Semi-Attended and Free Specialized Education Campus, Allameh Tabataba’i University, Tehran. (In Persian)

    Alvani, S. M., & Alizadeh Sani, M. (2007). An analysis of the quality of good governance in Iran. Quarterly Journal of Management Studies, Improvement and Transformation, 53, 1-24. (In Persian)

    Ardakani, M. (2011). Mass media and social participation: Investigating the role of mass media usage in the level of social participation among social sciences students at the University of Tehran and Allameh Tabataba’i University (Master's thesis). Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran. (In Persian)

    Aryan, A. (2012). Communication and citizen participation in urban development (Master's thesis). Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran. (In Persian)

    Ashrafi Khouzani, F. (2014). Natural disasters from the perspective of international law, with an emphasis on the draft of the International Law Commission (Master's thesis). Faculty of Law, University of Qom, Qom. (In Persian)

    Azkia, M., & Ghaffari, G. (2016). Sociology of development. Tehran: Kayhan Research Institute Publications. (In Persian)

    Betteridge, Brittny, Webber, Sophie (2019). Everyday resilience, reworking, and resistance in North Jakarta’s kampungs. SAGE Journals, 2(4), 944-966. Doi: 10.1177/2514848619853985

    Bremner, Lindsay (2019). Planning the 2015 Chennai floods. SAGE Journals, published online: November 6, 2019. Doi: 10.1177/2514848619880130

    Diagne, Khady (2007). Governance and natural disasters: addressing flooding in Saint Louis, Senegal. Environment and Urbanization, 19(2), 552-562.

    Dimitrov, Roumen (2020). Communicating off the record. Sage journals, 9(1), 81-102. Doi: 10.1177/2046147X19841565

    Eftekhari, A. (2008). Media crisis management. Communication Research Quarterly, 55, 21-52. (In Persian)

    Golvardi, M. (2017). National resilience: A review of the literature. Quarterly Journal of Strategic Public Policy Studies, 25, 294-310. (In Persian)

    Hosseini Jenab, V. (2013). Resilience against earthquakes and crisis management planning: Lessons from Japan. Tehran: Iranian Red Crescent Scientific-Applied Higher Education Institute. (In Persian)

    Jasebi, J., & Nafari, N. (2009). Designing a good governance model based on open systems theory. Iranian Management Sciences Quarterly, 16, 85-117. (In Persian)

    Kamani, S. M. H. (2009). Proposing a crisis management (natural disasters) model for Iran (Doctoral dissertation). Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba’i University, Tehran.

    Kavousi Kalashmi, L. (2012). Theater for development as a communication tool: Feasibility study in Iran (Doctoral dissertation). Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran.

    Khaniqi, H. (2005). Development communication: Exploring fundamental definitions and issues. Media Quarterly, 64, 106-120. (In Persian)

    Khaniqi, H. (2008). Risk communication, crisis communication: Backgrounds, concepts, and theories. Media Quarterly, 74, 81-105. (In Persian)

    Ledwith, M. (2018). A critical perspective on community-based development (M. Najm Iraqi, Trans.). Tehran: Ney Publishing. (In Persian)

    Madani Ghahfarrokhi, S. (2017). The state of human development in Iran. Tehran: Parseh Book. (In Persian)

    Mahboobi, L. (2013). The status of environmental journalism in Iranian newspapers: Examining the coverage of major environmental events in 2010 in three Iranian national newspapers (Master's thesis). Faculty of Social Sciences and Communications, Allameh Tabataba’i University, Tehran.

    Melkote, S. R., & Steeves, L. (2017). Development communication in the Third World (S. Bahrampour, Trans.). Tehran: Cultural and Social Studies Research Institute, Ministry of Science, Research, and Technology. (In Persian)

    Moghaddasi, F., Omidi, R., Karimian, J., Nouri, E., Ashour, M., Kashi, F., & Azizi Mehr, K. (2017). The state and civil experiences in Iran. Tehran: Parseh Book. (In Persian)

    Morgan, D. (2015). Focus groups as qualitative research (N. Fathi, Trans.). Tehran: Ney Publishing. (In Persian)

    Motahari, Z. S., & Farzad Behtash, M. R. (2015). Explaining community-based crisis management with an emphasis on earthquakes (Report No. 307). Tehran: Tehran Urban Planning and Studies Center. (In Persian)

    Pollard, JA, Spencer, T, Brooks, SM (2018). The interactive relationship between coastal erosion and flood risk. SAGE Journals, 43(4), 574-585. Doi: 10.1177/0309133318794498

    Rabiei, A., & Pourhosseini, S. S. (2013). Crisis and risk management. Tehran: Payame Noor University. (In Persian)

    Rabiei, A., & Pourhosseini, S. S. (2014). Crisis management: Concepts, models, and planning methods for natural disasters. Tehran: Tisa. (In Persian)

    Rafieian, M., Rezaei, M. R., Asgari, A., Parhizkar, A., & Shayan, S. (2010). Conceptualizing resilience and its indicators in community-based disaster management. Quarterly Journal of Spatial Planning and Development, 4, 20-40. (In Persian)

    Ramadanzadeh Lasboei, M. (2016). Foundations and concepts of urban resilience: Models and frameworks (Report No. 473). Tehran: Tehran Urban Planning and Studies Center. (In Persian)

    Sadraei, S. (2017). An introduction to the theoretical foundations of good governance: A comparative study of governance in the UAE and Bahrain. Monthly Nations Research Journal, 19, 23-37. (In Persian)

    Salavatian, S., & Roshandel Arbatani, T. (2011). Media crisis management: A preventive approach. Communication Research Quarterly, 2, 149-175. (In Persian)

    Sam Aram, E., & Mansouri, S. (2017). Explaining and analyzing the concept of social resilience and evaluating its measurement indicators. Quarterly Journal of Social Welfare Planning and Development, 32, 1-31. (In Persian)

    Sen, A. (2015). Development as freedom (V. Mahmoudi, Trans.). Tehran: University of Tehran Press. (In Persian)

    Sufi Majidpour, M. (2004). The theory of good governance as a development policy. Social Sciences Monthly Book, 11-14. (In Persian)

    Taheri Attar, G. (2010). The nation-building model in light of good governance (Doctoral dissertation). Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba’i University, Tehran.

    World Meteorological Organization: Special Program for Flood Management. (2019). Social aspects of integrated flood management and stakeholder participation (A. Matin, Trans.). Tehran: Cultural and Social Studies Research Institute. (In Persian)