طراحی نقشه راه دیپلماسی رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران؛ استاد مدعو دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی،
3 استادیار گروه علوم ارتباطات، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران، استاد مدعو دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد
4 دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
10.22034/jcsc.2023.1990853.2644
چکیده
با رشد سریع ارتباطات، رسانه بازیگر فعال میدان دیپلماسی شده و جمهوری اسلامی ایران به دلیل ویژگی‌ها و نوع تعامل با دیگر کشورها، نیاز جدی‌تری به دیپلماسی رسانه‌ای دارد. در پی پژوهش طراحی الگوی اقناعی دیپلماسی رسانه‌ای و استخراج الگوی پارادایمی، با استفاده از محتوای مصاحبه نیمه ساخت یافته با 17 تن از خبرگان دیپلماسی و رسانه درباره نقاط قوت و ضعف دیپلماسی رسانه جمهوری اسلامی و فرصت‌ها و تهدیدهای این حوزه، براساس مدل دیوید و ابزارSWOT به ارائه راهبردها پرداختیم. با تقاطع دادن عوامل مثبت و منفی درونی و بیرونی، 9 راهبرد ارتباط اقناعی دولت با رسانه، اجماع سلسله مراتبی در سیاستها، تعامل بین‌المللی، ستاد هماهنگی دیپلماسی رسانه‌ای، مشروع‌سازی سیاست خارجی، اقدامات حمایتی، رصد و بازخورد، اتاق فکر نخبگان رسانه‌ای و عملیات غیررسمی و اتاق شبکه‌های اجتماعی به دست آمد و هر کدام با استفاده از نظر خبرگان تشریح شد. همچنین یک مدل کاربردی به عنوان نقشه راه دیپلماسی رسانه‌ای ارائه شده که مغز آن ستاد هماهنگی دیپلماسی رسانه‌ای است. در نهایت سه پیشنهاد مدیریت ملی پیام‌های مسئولان، همگرایی اختیاری رسانه‌ها در موضوعات ملی و دیپلمات رسانه مطرح شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
-         اصغرزاده، نسرین (1396) بررسی عوامل موثر در بین‌المللی شدن آموزش عالی ایران با تاکید بر زبان آموزش علم در دانشگاه، استاد راهنما: خراسانی، اباصلت، استاد مشاور: فراستخواه، مقصود، تهران، پایان نامه دکتری دانشگاه شهید بهشتی.
-         امین فرد، احمد (1397)، «راهبردهای ارتقای دیپلماسی رسانه‌ای در زمینه توسعه فرهنگی ایران برای دوران پسابرجام»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال چهاردهم، شماره 50، 139- 167.
-         خرازی آذر، زهرا (1386) «رویکرد پسامدرنیسم در روابط بین‌الملل نسبت به تأثیرات رسانه‌های نوین بر دیپلماسی»، فصلنامه علمی پژوهشی علوم اجتماعی، شماره 3، 39- 61.
-         خرازی آذر، زهرا (1393) «دیپلماسی رسانهای؛ چالش‌ها و تعاملات رسانهها و دستگاههای دیپلماتیک»، رسانه، سال 25، شماره 2: 47- 67.
-         خنیفر، حسین و مسلمی، ناهید (1398) اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی، جلد اول، چاپ چهارم، تهران: انتشارات نگاه دانش.
-         ذکائی، محمدسعید (1381) «نظریه و روش در تحقیقات کیفی»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 7: 41- 96.
-         رنجبر، هادی؛ حق‌دوست، علی اکبر؛ صلصالی، مهوش؛ خوشدل، علیرضا؛ سلیمانی، محمدعلی؛ بهرامی، نسیم (1391) «نمونهگیری در پژوهش‌های کیفی: راهنمایی برای شروع»، مجله پژوهش علوم سلامت و نظامی، سال دهم، شماره ۳ (پیاپی ۳۹): 238-250.
-         ساداتی، سید نصرالله (1393) «دیپلماسی رسانه‌ای و نقش آن در روابط بینالملل»، مجله رسانه، سال 25، شماره 3: 113- 129.
-         سبیلان اردستانی، حسن (1383) «عملیات روانی و دیپلماسی رسانه‌ای»؛ مطالعات عملیات روانی، شماره 7: 189-215.
-         سلطانی فر، محمد و خانزاده، لیلا (1392)، «دیپلماسی رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران، فرصت‌ها، چالش‌ها، آسیب‌شناسی و فرصت‌ها»، مطالعات فرهنگ- ارتباطات، سال چهاردهم، شماره 22: 181- 205.
-         شفیعی سروستانی، مریم؛ روشندل اربطانی، طاهر؛ شریفی، سید مهدی؛ نوربخش، یونس، «الگوی مطلوب دیپلماسی رسانه‌ای در وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران» (1399)، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 60: 217- 241.
-         طباخی ممقانی، جواد (1390) «دیپلماسی رسانه‌ای و استلزامات آن»، مطالعات عملیات روانی، شماره 31: 89- 117.
-         عاملی، سید حامد، خرازی آذر، رها، مظفری، افسانه (1396) «نقش تکنولوژیهای نوین رسانه‌ای در دیپلماسی رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران»؛ راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال ششم، شماره 22: 153-176.
-         فراستخواه، مقصود (1395) روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تاکید بر نظریه‌ بر پایه (گراندد تئوری GTM چاپ اول، تهران: انتشارات آگاه.
-         کاستلز، مانوئل (1393) قدرت ارتباطات، ترجمه: م. نجفآبادی، تهران: دفتر نشر مطالعات و برنامهریزی رسانهها.
-         کرسول، جان (1391) پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد، ترجمه دانایی‌فرد، جان و کاظمی، حسین، چاپ اول، تهران: انتشارات اشراقی.
-         گیلبوا، ایتان (1388)، ارتباطات جهانی و سیاست خارجی، ترجمه آشنا، حسام‌الدین و اسماعیلی، محمدصادق، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
-         مبینی کشه، زهرا و طباطبایی، یگانه سادات (1393) «دیپلماسی رسانه‌ای در سیاست خارجی جمهوری اسلامی (مطالعه موردی دولت یازدهم)»، پژوهش‌های سیاسی، سال چهارم، شماره 9: 109- 132.
-         معتمدنژاد، کاظم (1389)، ارتباطات بین‌المللی، جلد 1، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مورگنتا، هانس جی. (1384) سیاست میان ملتها: تلاش در راه قدرت و صلح، ترجمه مشیرزاده، حمیرا، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللیبین المللی وزارت امور خارجه. - Ameli, Seyed Hamed; Kharazi Azar, Raha; Mozaffari, Afsaneh (2017). “The Role of New Media Technologies in the Media Diplomacy of the Islamic Republic of Iran.” Socio-Cultural Strategy, Vol. 6, No. 22, pp. 153–176. (In Persian)
- Amin Fard, Ahmad (2018). “Strategies for Enhancing Media Diplomacy in the Context of Iran’s Cultural Development in the Post-JCPOA Era.” Cultural and Communication Studies, Vol. 14, No. 50, pp. 139–167. (In Persian)
- Asgharzadeh, Nasrin (2017). An Investigation of the Factors Influencing the Internationalization of Higher Education in Iran with Emphasis on the Language of Science Instruction at Universities. PhD Dissertation, Shahid Beheshti University, Tehran. Supervisor: Abasalt Khorasani; Advisor: Maghsoud Farasatkhah. (In Persian)
- Creswell, John (2012). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. Translated by Danayifard, John & Kazemi, Hossein. First Edition. Tehran: Eshraghi Publications. (In Persian)
Creswell, J. W. (2012) Grounded Theory Designs, Educational Research-Planning, Conducting and Evaluating Quantitative and Qualitative Research. Boston: Pearson Education DOI: 10.5038/1944-0472.13.2.1796
Ebo, E. (1996) "Media diplomacy and foreign policy: Toward a theoretical frameworks",  In. A. Malek (Ed.), News media and foreign relations.
- Farasatkhah, Maghsoud (2016). Qualitative Research Method in Social Sciences with Emphasis on Grounded Theory (GTM). First Edition. Tehran: Agah Publications. (In Persian)
- Gilboa, Eytan (2009). Global Communication and Foreign Policy. Translated by Ashna, Hessamoddin & Esmaeili, Mohammad Sadegh. Tehran: Imam Sadiq University Press. (In Persian)
- Gilboa, E. (1998) "Media Diplomacy: Conceptual divergence and application", journal of press, Hansard International. DOI: 10.1177/1081180X98003003005
- Glaser, Barney G. & Strauss, Anselm L. (1967) The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research, Aldine Transaction.
- Kharazi Azar, Zahra (2007). “The Postmodernist Approach in International Relations Toward the Impact of New Media on Diplomacy.” Scientific-Research Quarterly of Social Sciences, No. 3, pp. 39–61. (In Persian)
- Kharazi Azar, Zahra (2014). “Media Diplomacy: Challenges and Interactions Between Media and Diplomatic Institutions.” Media, Vol. 25, No. 2, pp. 47–67. (In Persian)
- Louw,P. Eric, M (2005) The Media and Political Process, pub SAGE.
- Mobini Kosha, Zahra & Tabatabaei, Yeganeh Sadat (2014). “Media Diplomacy in the Foreign Policy of the Islamic Republic (Case Study: Eleventh Government).” Political Research, Vol. 4, No. 9, pp. 109–132. (In Persian)
- Motamed Nejad, Kazem (2010). International Communication, Vol. 1. Tehran: Office for Media Studies and Development, Ministry of Culture and Islamic Guidance. (In Persian)
- Morgenthau, Hans J. (2005). Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace. Translated by Moshirzadeh, Homeira. Tehran: Center for Political and International Studies, Ministry of Foreign Affairs. (In Persian)
Pahlavi, Pierre (2012) "Understanding Iran’s Media Diplomacy", Israel Journal of Foreign Affairs, Volume 6, Issue 2. DOI: 10.1080/23739770.2012.11446499
Pahlavi, Pierre and Ouellet, Eric. (2020) "Iran: Asymmetric Strategy and Mass Diplomacy", Journal of Strategic Security V13, no. 2: 94-106.  DOI: 10.5038/1944-0472.13.2.1796
Prasad, Rama (2002) "Communication and Foreign Policy", journal of Communication, Dec, Oxford journals, UK.
- Ranjbar, Hadi; Haghdoost, Ali Akbar; Salsali, Mahvash; Khoshdel, Alireza; Soleimani, Mohammad Ali; Bahrami, Nasim (2012). “Sampling in Qualitative Research: A Guide for Beginners.” Journal of Health and Military Sciences Research, Vol. 10, No. 3 (Issue 39), pp. 238–250. (In Persian)
- Sabilan Ardestani, Hassan (2004). “Psychological Operations and Media Diplomacy.” Psychological Operations Studies, No. 7, pp. 189–215. (In Persian)
- Sadati, Seyed Nasrollah (2014). “Media Diplomacy and Its Role in International Relations.” Media, Vol. 25, No. 3, pp. 113–129. (In Persian)
- Shafiei Sarvestani, Maryam; Roshandel Arbatani, Taher; Sharifi, Seyed Mehdi; Nourbakhsh, Younes (2020). “An Optimal Model of Media Diplomacy in the Ministry of Foreign Affairs of the Islamic Republic of Iran.” Political Science Research Journal, No. 60, pp. 217–241. (In Persian)
- Soltani Far, Mohammad & Khanzadeh, Leila (2013). “Media Diplomacy of the Islamic Republic of Iran: Opportunities, Challenges, and Pathologies.” Culture-Communication Studies, Vol. 14, No. 22, pp. 181–205. (In Persian)
- Tabakhi Mamagani, Javad (2011). “Media Diplomacy and Its Implications.” Psychological Operations Studies, No. 31, pp. 89–117. (In Persian)
- Zokaee, Mohammad Saeed (2002). “Theory and Method in Qualitative Research.” Social Sciences Quarterly, No. 7, pp. 41–96. (In Persian(