تحولات بازنمایی شخصیت زن در فیلم‌های برندة جایزة اسکار و نسبت آن با کلیشه‌های جنسیتی زنانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌ آموخته‌ی کارشناسی علوم اجتماعی و کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشیار جامعه شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 استاد، گروه آموزشی ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
کلیشه، تصویر ذهنی ثابتی از گروه‌های اجتماعی مختلف مانند نژاد، مذهب و جنسیت است. رواج کلیشه‌های جنسیتی در جامعه، پیامدهای زیان‌باری همچون پیش‌داوری، تبعیض و نابرابری جنسیتی، نسبت به هر دو جنس، به‌ویژه زنان دارد. سینما با بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی، سبب بازتولید و تثبیت آن‌ها در جوامع مختلف، من‌جمله جامعة ما، می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل، نحوة طرح و میزان حضور کلیشه‌های جنسیتی زنانه در بازنمایی شخصیت اصلی زن در فیلم‌های برندة جایزة اسکار بهترین فیلم و تحولات آن طی سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲، به انجام رسیده است. برای دستیابی به این هدف از چهارچوب نظری نظریه بازنمایی استوارت هال و رویکرد کلیشه‌های جنسیتی آندره میشل و همچنین از روش تحلیل محتوای کیفی (قیاسی - استقرایی) استفاده شده است. داده‌های پژوهش با استفاده از چک‌لیست گردآوری و تجزیه‌وتحلیل شده‌اند. جامعة تحقیق این پژوهش ۲۰ فیلم برندة جایزة اسکار بهترین فیلم طی سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲ (دو دهة نخست قرن ۲۱) بوده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که شخصیت‌های اصلی زن در محتوای فیلم‌های دهة اول دورة موردمطالعه با ۱۴ و در دهة دوم با ۹ کلیشه جنسیتی بازنمایی شده‌اند. همچنین در هر دو دهه کلیشه‌های ساده، کم‌رنگ‌تر و کلیشه‌های پیچیده، پررنگ‌تر هستند. ازاین‌رو می‌توان نتیجه گرفت که با وجود حضور کلیشه‌های جنسیتی عموماً پیچیده در فیلم‌های برندة جایزة اسکار بهترین فیلم، درگذر زمان، بازنمایی کلیشه‌ای شخصیت زن در این فیلم‌ها روندی کاهشی را طی کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  •  

    • ده صوفیانی، اعظم. (۱۳۸۸). والت‌دیزنی و کلیشه‌سازی برای کودکان، (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد علوم ارتباطات اجتماعی)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، ایران.
    • راودراد، اعظم. (۱۳۹۱). جامعه‌شناسی سینما و سینمای ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • ریاحی، محمد اسماعیل (۱۳۸۶). عوامل اجتماعی مؤثر بر میزان پذیرش کلیشه‌های جنسیتی (مطالعه موردی جوانان کارآموز در مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای استان مازندران). پژوهش زنان، ۵ (۱)، ۱۳۶-۱۰۹.
    • زاهد، زیدالله، نصراللهی، زهرا و میهنی زاده، منصور (۱۳۹۹). از تبعیض جنسیتی به‌سوی برابری و رشد اقتصادی (مطالعه کشورهای درحال‌توسعه). زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، ۱۸ (۴)، ۶۴۳-۶۶۲.

    doi:10.22059/jwdp.2021.311205.1007897

    • سقراطی، ژینوس (۱۳۸۶). مقایسه تطبیقی عناصر تبلیغی پوسترهای فیلم‌های سینمایی شرکت داده شده در جشنواره بین‌المللی فیلم فجر (۱۳۸۵ ه. ش) و فستیوال اسکار آمریکا (۲۰۰۷ م) با توجه ‌به ویژگی‌های فرهنگی هر کشور، (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد ارتباطات)، دانشکده صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. ایران.
    • صادقی فسایی، سهیلا و کریمی، شیوا (۱۳۸۴). کلیشه‌های جنسیتی سریال‌های تلویزیونی ایرانی. پژوهش زنان، ۳ (۳)، ۵۹- ۸۹.
    • علی‌آبادی، سمانه (۱۳۹۵). بررسی رویکرد حقوق بشری آثار برگزیده آکادمی آمپس ۲۰۰۱-۲۰۱۵، (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد حقوق بین‌الملل)، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، ایران.
    • غیاثوند، امیرحسین (۱۳۹۵). از کن تا اسکار: جشنواره‌ها و جوایز، قم: نشر امام همام.
    • گرت، استفانی (۱۳۹۶). جامعه‌شناسی جنسیت (ترجمه کتایون بقایی). تهران: نشر نی (نسخه کتاب الکترونیکی در اپلیکیشن فیدیبو).
    • گولومبوک، سوزان و فی وش، رابین (۱۳۸۴). رشد جنسیت (ترجمه مهرناز شهر‌آرای). تهران: انتشارات ققنوس (نسخه کتاب الکترونیکی در اپلیکیشن فیدیبو).
    • گیدنز، آنتونی (۱۳۹۳). جامعه‌شناسی (ترجمه حسن چاووشیان). تهران: نشر نی.
    • گیویان، عبدالله و سروری زرگر، محمد (۱۳۸۸). بازنمایی ایران در سینمای هالیوود. تحقیقات فرهنگی، 2(۸)، 147-177. doi:10. 508/ijcr.2009.08.005
    • میشل، آندره (۱۳۷۶). پیکار با تبعیض جنسی (ترجمه محمدجعفر پوینده). تهران: انتشارات نگاه.
    • معین‌فر، حشمت السادات (۱۳۸۸). بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی در رسانه (مطالعه موردی صفحه حوادث روزنامه همشهری). تحقیقات فرهنگی، 2(۷)، 197-167. doi:10. 508/ijcr.2009.07.008
    • معدنی، سعید و کمالی، زهره (۱۴۰۰). مطالعه کلیشه‌های جنسیتی در فیلم‌های منتخب اسکار (از سال ۲۰۰۰ تا سال ۲۰۲۱). مطالعات علوم اجتماعی، ۷ (۳)، ۱۴-۲۷.
    • -نورانی سعدالدین، شهلا، بهار شاهی، سمیه، اسماعیلی، حبیب‌الله و اصغری‌پور، نگار (۱۳۹۶). مقایسه طرح‌واره نقش جنسیتی زوجین، در دو گروه از زنان با و بدون همسرآزاری مراجعه‌کننده به مرکز بهداشتی درمانی شهر مشهد در سال ۱۳۹۴، زنان مامایی و نازایی ایران، ۲۰ (۲)، ۲۱-۳۰.

    doi:10.22038/ijogi.2017.8711

    • -هولمز، ماری (۱۳۹۴). جنسیت و زندگی روزمره ترجمه محمدمهدی لبیبی. تهران: نشر افکار.
    • -هال، استوارت (۱۳۹۶). معما، فرهنگ و زندگی اجتماعی (ترجمه احمد گل محمدی). تهران: نشر نی (نسخه کتاب الکترونیکی در اپلیکیشن فیدیبو).
    • Ali-Abadi, S. (2016). *A human rights approach in Academy Award-winning films (2001–2015)* [Master’s thesis in International Law]. Shahid Ashrafi Esfahani University, Iran. (In Persian)
    • Bogarosh, N. (2008). Blockbuster movies and what they teach us about women in American society. Master’s Thesis, Gonzaga University, Spokane, Washington, United States.
    • Brinkman, B. G., Jedinak, A., Rosen, L. A., & Zimmerman, T. S. (2011). Teaching children fairness: Decreasing gender prejudice among children. Analyses of Social Issues and Public Policy, 11(1), 61-81. doi:10.1111/j.1530-2415.2010.01222.x.
    • Deh-Sofiani, A. (2009). Walt Disney and stereotyping for children[Master’s thesis in Social Communication Sciences]. Allameh Tabataba’i University, Iran. (In Persian)
    • Garrett, S. (2017). Sociology of gender(K. Baghai, Trans.). Ney Publishing. (Original work published in English; eBook version on Fidibo). (In Persian)
    • Ghiasvand, A. (2016). From Cannes to Oscar: Festivals and awards. Imam Hamam Press. (In Persian)
    • Giddens, A. (2014). Sociology(H. Chavoshian, Trans.). Ney Publishing. (In Persian)
    • Givian, A., & Sarvari-Zargar, M. (2009). Representation of Iran in Hollywood cinema. Cultural Research, *2*(8), 147–177. https://doi.org/10.508/ijcr.2009.08.005 (In Persian)
    • Golombok, S., & Fivush, R. (2005). Gender development(M. Shahr-Ara, Trans.). Ghoghnous Publishing. (Original work published in English; eBook version on Fidibo). (In Persian)
    • Hall, S. (2017). Mystery, culture, and social life(A. Golmohammadi, Trans.). Ney Publishing. (Original work published in English; eBook version on Fidibo). (In Persian)
    • Holmes, M. (2015). Gender and everyday life(M. M. Labibi, Trans.). Afkar Publishing. (In Persian)
    • https://www.oscars.org/awards/representation-and-inclusion-standards.
    • Madani, S., & Kamali, Z. (2021). Gender stereotypes in selected Oscar-winning films (2000–2021). Social Science Studies, *7*(3), 14–27. (In Persian)
    • Michel, A. (1997). The fight against gender discrimination(M. J. Pouyandeh, Trans.). Negah Publishing. (In Persian)
    • Moin-Far, H. (2009). Representation of gender stereotypes in media (Case study: Crime pages in Hamshahri newspaper). Cultural Research, *2*(7), 167–197. https://doi.org/10.508/ijcr.2009.07.008 (In Persian)
    • Norani Saadodin, S., Bahar-Shahi, S., Esmaeili, H., & Asghari-Pour, N. (2017). Comparison of gender role schemas among couples in two groups of women with and without spousal abuse referring to health centers in Mashhad (2015). Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility, *20*(2), 21–30. https://doi.org/10.22038/ijogi.2017.8711 (In Persian)
    • (2023), Representation and inclusion standards, Retrieved February 9, 2024, from
    • Riahi, M. E. (2007). Social factors influencing the acceptance of gender stereotypes (A case study of young trainees in Mazandaran vocational training centers). Women’s Research, *5*(1), 109–136. (In Persian)
    • Roudrad, A. (2012). Sociology of cinema and Iranian cinema. University of Tehran Press. (In Persian)
    • Sadeghi-Fassaei, S., & Karimi, S. (2005). Gender stereotypes in Iranian TV series. Women’s Research, *3*(3), 59–89. (In Persian)
    • Saghrati, J. (2007). A comparative study of promotional elements in movie posters from Iran’s Fajr International Film Festival (2006) and the U.S. Academy Awards (2007) based on cultural characteristics[Master’s thesis in Communications]. Islamic Republic of Iran Broadcasting University, Iran. (In Persian)
    • Ward, L.Mounique, Grower, Petal. (2020), Media and the Development of Gender Role Stereotypes. Annual Review of Developmental Psychology, Vol. 2:177-199. doi:10.1146/annurev-devpsych-051120-010630.
    • Watts, E. H. (2011). Caliber of the academy: A study of feminine stereotypes in Oscar winning films. Master’s Thesis, Louisiana University, United States.
    • Zahed, Z., Nosratollahi, Z., & Mihani-Zadeh, M. (2020). From gender discrimination toward equality and economic growth (A study of developing countries). Women in Development and Politics (Women’s Research), *18*(4), 643–662. https://doi.org/10.22059/jwdp.2021.311205.1007897 (In Persian)