سیاحت نامه ی ابراهیم بیگ از بازنمایی واقعیت تا کارویژه های رسانه ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمید رضا رحمانی زاده دهکردی 1
سهیلا نجفی حاجی ور 2
1 عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی
2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه آزاد
چکیده
دیرباز ابزار و وسایل مختلفی برای تعامل و کنش ارتباطی و فرهنگی وجود داشته است. یکی از این ابزارها، سیاحت‌نامه و داستان‌ها‌‌ی تخیلی جهانگردان است که البته پیشینه‌ی آن در غرب به سده‌ها‌‌ی قبل می‌رسد. کارویژه‌ی بسیاری از این سیاحت‌نامه‌ها‌‌در وهله‌ی نخست، نقد مناسبات موجود بوده است. «سیاحت‌نامه‌ی ‌ابراهیم‌بیگ» یکی از این کتابهاست که در زمان قاجار منتشر شد و تأثیر زیادی بر انقلاب مشروطه داشت. هدف ما در وهله‌ی نخست در این مقاله، کشف مضامین آشکار و مستتر این متن مهم برای فهم تأثیر آن بر افکار مشروطه خواهان و نیز کارکرد رسانه‌ای آن است. هدف دیگر، درک مناسبات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی آن عصر از زوایه‌ی جامعهشناسی سیاسی است. روش پژوهش ما برای پی‌گیری این دو هدف، «روش تحلیل تماتیک» است که در شمار روش‌ها‌‌ی کیفی است. ما با جمع‌آوری و تحلیل داده کیفی بدست آمده از متن دریافتیم که تلاش نویسنده در جهت آگاه‌سازی مردم به منظور دگرگون ساختن شرایط روزگار خود بوده است. در این زمینه او نخست به «ترسیم وضع موجود» سپس «آسیبشناسی آن وضعیت » و بعد « راه‌ها‌‌ی برون رفت از آن شرایط» و بالاخره «ترسیم وضعیت ایده‌آل » به نحو ظریف و دقیق پرداخته است. آشکارسازی و مقوله بندی این مضامین مهم و ارزشمند به نظر ما به غنی سازی ادبیات موجود درباره‌ی مشروطیت کمک می‌کند و افزون بر این، این مضامین دارای بار مفهومی و نظری مهمی هستند و می‌توانند ما را در فهم مناسبت سیاسی و فرهنگی و اجتماعی دو سده‌ی گذشته یاری رسانند.  

کلیدواژه‌ها

 

آرین‌پور، یحیی (1350) از صبا تا نیما (تاریخ 150 سال ادب فارسی)، تهران: نشر زوار.
پاک‌سرشت، سلیمان (1391) «تحلیل تماتیک رفتارهای بدنی در بین دختران و زنان تهرانی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال هشتم، شماره 28، پاییز - صص 170-147.
جمالی سنگری، راضیه (1385) «سیاحت‌نامۀ ابراهیم‌بیگ یا بلای تعصب او» ادبیات داستانی، شماره 104104، آبان و آذر، صص 77-74.
خوئینی، عصمت (1389) «نقد زبانی سیاحت‌نامۀ ابراهیم‌بیگ»، کتاب ماه ادبیات،  (پیاپی 161)، شماره 47، اسفند، صص 24-21.
خوئینی، عصمت (1390) «تازه‌های اندیشه و زبان در کتاب سیاحت‌نامه»، سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، شماره، تابستان، صص 156-141.
سپانلو، محمدعلی (1388) سیاحت‌نامۀ ابراهیم‌بیگ، تهران: نشر آگه.
صمیم، رضا (1392) «برساخت سوژه فرهنگ مردم‌پسند، مطالعه‌ای کیفی بر روی فصلنامه تحقیقات فرهنگی»، تحقیقات فرهنگی، دوره ششم، شماره یک، بهار، صص 53-23.
فروغی، سید عباسعلی (1384) «ادبیات داستانی و اندیشه‌گری»، پژوهش و حوزه، شماره 23 و 24. پاییز و زمستان، صص 155-143.
قبادی، حسینعلی، دسپ، سید علی (1389) «تحلیل رمان در افق گفتمانی آن»، همایش پژوهش‌های زبان و ادیبات فارسی، آبان، صص 895-876.
کسروی، احمد (1380) تاریخ مشروطه ایران، تهران: انتشارات صدای معاصر.
منصف، مصطفی (1380) «سیری در سیاحت‌نامه ابراهیم‌بیگ»، آموزش زبان و ادب فارسی، شماره 60. زمستان، صص 63-60.
ناظمی، سهیلا، آتش سودا، محمدعلی (1391) «زبان سیاحت‌نامه مراغه‌ای»، رشد، شماره 2. 104، زمستان، صص 29-28.
نریمانی، میثم، قاضی نوری، سپهر (1391) «استخراج دلالت‌ها سیاستی، رویکرد تطوری در حوزه علم و فنّاوری: تحلیلی تماتیکی»، فصلنامه سیاست علم و فنّاوری، سال پنجم، شماره 2، زمستان، صص 1-16.
Boyatzis, R. E. (1998). Transforming Qualitative Information: Thematic Analysis and Code Development (1 edition). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, Inc.
Guest, G. S. , MacQueen, K. M. , & Namey, E. E. (2011). Applied Thematic Analysis. Los Angeles: SAGE Publications, Inc.
 Montesquieu. (2008). Persian Letters. (A. Kahn, Ed. , M. Mauldon, Trans.), Oxford ; New York: OxfordUniversity Press.
Sandelowski M, Barroso J (2006). Handbook for Synthesizing Qualitative Research,New York: Springer Publishing Company.
Wolcott, H. F. (1994). Transforming Qualitative Data: Description, Analysis, and Interpretation. Thousand Oaks, Calif: SAGE Publications, Inc.