انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات مطالعات فرهنگی و ارتباطات 2008-5575 21 81 2025 12 22 Problem-solving logic in communication sciences: A study of the dissertation topic selection process at Tehran and Allameh Tabataba'i universities منطق مسئله‌یابی در علوم ارتباطات: مطالعه فرآیند انتخاب موضوع رساله در دانشگاه‌های تهران و علامه طباطبائی 731651 10.22034/jcsc.2025.2073108.2869 FA صابر نصیب علی دانشجو 0009-0009-9030-289X حسینعلی افخمی استاد دانشگاه علامه طباطبائی 0009-0006-9011-5478 Journal Article 2025 10 02 This research aims to analyze the process of problem identification and thesis topic selection in the field of communication sciences at Allameh Tabatabaei and Tehran Universities. The present research was conducted with a qualitative approach and using "theme analysis" as a data classification technique and "discourse analysis" as a framework for analyzing and interpreting the findings. Data were collected and analyzed through 15 semi-structured interviews with thesis supervisors in this field. The findings show that problem-solving is not a purely rational/exploratory process, but rather an arena of discursive struggle. Students engage in strategies such as “low-risk,” “social capital,” “fashionability,” and “instrumental rationality.” These actions take place within a structure shaped by academic norms, institutional/political constraints, and the mediating role of professors, and are influenced by dominant discourses such as the political climate and technological developments (such as artificial intelligence). The consequence of this complex interaction is mainly the reproduction of “academic routine” and the transformation of the dissertation into a “bureaucratic task” rather than an opportunity for the production of problem-oriented knowledge. The discourse analysis of the data shows that the university, as a Bourdieuian “field”, has fallen into the trap of discourses of power and has lost its original mission in relation to social issues. این پژوهش با هدف واکاوی فرآیند مسئله‌یابی و انتخاب موضوع رساله در رشته علوم ارتباطات در دو دانشگاه علامه طباطبائی و تهران انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با به‌کارگیری «تحلیل مضمون» به عنوان تکنیک طبقه‌بندی داده‌ها و «تحلیل گفتمان» به عنوان چارچوب تجزیه و تحلیل و تفسیر یافته‌ها انجام شد. داده‌ها از طریق 15 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با استادان راهنمای رساله‌ها این حوزه گردآوری و تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد مسئله‌یابی نه یک فرآیند عقلانی/اکتشافی صرف، بلکه عرصه‌ای از مبارزه گفتمانی است. دانشجویان با استراتژی‌هایی چون «کم‌ریسکی»، «سرمایه اجتماعی»، «مدگرایی» و «عقلانیت ابزاری» به کنش می‌پردازند. این کنش‌ها درون ساختاری صورت می‌گیرد که توسط هنجارهای آکادمیک، محدودیت‌های نهادی/سیاسی و نقش واسطه‌ای استادان شکل داده شده و تحت تأثیر گفتمان‌های مسلطی مانند فضای سیاسی و تحولات فناورانه (مانند هوش مصنوعی) قرار دارد. پیامد این تعامل پیچیده، عمدتا بازتولید «روزمرگی آکادمیک» و تبدیل رساله به یک «تکلیف بوروکراتیک» است تا فرصتی برای تولید معرفت مسئله‌محور. تحلیل گفتمان داده‌ها نشان می‌دهد که دانشگاه به مثابه یک «میدان» بوردیویی، در دام گفتمان‌های قدرت افتاده و رسالت اصلی خود را در پیوند با مسائل اجتماعی از دست داده است.